Blog
Blog

Συνέντευξη : Otto Scharmer - Για να αλλάξετε ένα σύστημα πρέπει να έχετε το θάρρος να εισέλθετε στο άγνωστο

Ποιος είναι ο πρωταρχικός μας ρόλος ως εκπαιδευτικοί; Πιστεύω ότι είναι η ενεργοποίηση των γενεσιουργών κοινωνικών πεδίων.

EPALE interview: Otto Scharmer - To change a system you have to have the courage to step into the unknown

Το κείμενο έχει μεταφραστεί στα ελληνικάα από την ΕΥΥ EPALE Κύπρου, από το πρωτότυπο αγγλικό κείμενο.

Η αριθ. 1 πρόκληση σήμερα είναι πώς αντιμετωπίζουμε τη αναστάτωση , όχι κοιτώντας το παρελθόν, αλλά με το να συντονιστούμε με τις νέες δυνατότητες που περιμένουν να δημιουργηθούν.

«Για να αλλάξεις ένα σύστημα πρέπει να έχεις το θάρρος να εισέλθεις στο άγνωστο», λέει ο Otto Scharmer στη συνέντευξη που είχαμε με τον κεντρικό ομιλητή του συνεδρίου EPALE 2021 . Και ξαφνικά, συνειδητοποιώ τι σημαίνει το U στη Θεωρία του U. «Αυτό το βήμα μπροστά, είναι πραγματικά η ουσία του τι σημαίνει ηγεσία», συνεχίζει. Μου πήρε επίσης λίγο χρόνο για να καταλάβω ότι ο Scharmer χρησιμοποιεί τη λέξη «ηγεσία» με έναν κάπως διαφορετικό τρόπο από τον τρόπο που συνήθως την ερμηνεύουμε.

Στο βιβλίο του «Theory U. Leading from the Future as it Emerges» αναφέρει, «όταν χρησιμοποιώ τη λέξη «ηγέτης »αναφέρομαι σε όλους τους ανθρώπους που ασχολούνται με τη δημιουργία αλλαγής ή τη διαμόρφωση του μέλλοντός τους, ανεξάρτητα από τις επίσημες θέσεις τους στις θεσμικές δομές." Με αυτό το βιβλίο θέλει να σκιαγραφήσει μια κοινωνική τεχνολογία μετασχηματιστικής αλλαγής που θα επιτρέψει στους ηγέτες σε όλα τα τμήματα της κοινωνίας, συμπεριλαμβανομένης της προσωπικής μας ζωής, να αντιμετωπίσουν τις υπάρχουσες προκλήσεις τους. "Για να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων, οι ηγέτες συχνά πρέπει να μάθουν πώς να λειτουργούν από το υψηλότερο δυνατό μέλλον τους, αντί να κολλάνε στα μοτίβα των προηγούμενων εμπειριών", προσθέτει ο Scharmer.

Χμμμ ... πολύ ενδιαφέρον.

Ο Otto Scharmer είναι συγγραφέας και ερευνητής δράσης που συνδημιουργεί δρόμους μετασχηματισμού για άτομα, ιδρύματα και μεγαλύτερα συστήματα. Παρέχει αυτές τις καινοτομίες στις υποδομές μάθησης και ηγεσίας μέσω μαθημάτων στο MIT, το MITx u.lab, το Presuting Institute και μέσω έργων καινοτομίας με οργανισμούς σε επιχειρήσεις, στην κυβέρνηση και στην κοινωνία των πολιτών σε όλο τον κόσμο. Δείτε το βιογραφικό του.

Στο βιβλίο του «Theory U: Leading from the Future as it Emerges» ο Otto Scharmer μας καλεί να δούμε τον κόσμο με νέους τρόπους. Τα πράγματα στα οποία δίνουμε προσοχή και ο τρόπος που δίνουμε προσοχή - τόσο ατομικά όσο και συλλογικά - είναι το κλειδί για αυτό που δημιουργούμε. Αυτό που συχνά μας εμποδίζει να είμαστε παρόντες είναι αυτό που ο Scharmer ονομάζει το τυφλό σημείο μας, το εσωτερικό μέρος από το οποίο λειτουργεί ο καθένας μας. Το να μάθουμε να έχουμε επίγνωση του τυφλού σημείου μας, είναι ζωτικής σημασίας για την εμφάνιση των βαθιών συστημικών αλλαγών που είναι τόσο απαραίτητες στις επιχειρήσεις και την κοινωνία σήμερα. Προχωρώντας στη διαδικασία U, μαθαίνουμε να συνδέουμε τον ουσιαστικό μας Εαυτό, βλέπουμε το δικό μας τυφλό σημείο και δίνουμε προσοχή με τρόπο που μας επιτρέπει να βιώσουμε το άνοιγμα του μυαλού μας, της καρδιάς μας και των επιθυμιών μας. Αυτό το ολιστικό άνοιγμα συνιστά μια αλλαγή στην επίγνωση, που μας επιτρέπει να μαθαίνουμε από το μέλλον καθώς αυτό αναδύεται και να συνειδητοποιούμε αυτό το μέλλον στον κόσμο.

Για τη συνέντευξη αυτή, η Εθνική Υπηρεσία Υποστήριξης EPALE Belgium Flanders συνεργάστηκε με τον «περιοδικό» Mischa Verheijden, συνιδρυτή της Re-story στο Βέλγιο/Φλάνδρα. Μπορείτε επίσης να διαβάσετε τη συνέντευξη στα ολλανδικά στον ιστότοπο του Re-story.

Ήρθε η ώρα να του υποβάλουμε μερικές ερωτήσεις.        

Ποια είναι η μεγάλη ιδέα πίσω από το Theory U;

Η μεγάλη ιδέα πίσω από το Theory U είναι ότι για να δημιουργήσουμε μια πραγματική αλλαγή στον κόσμο, πρέπει να μετατοπίσουμε την εσωτερική θέση από όπου λειτουργούμε, όχι μόνο ως άτομα, αλλά και στις συλλογικές μας δράσεις, ως ομάδες, ως οργανισμοί και ως μεγαλύτεροι συστήματα.

Πώς καταλήξατε σε αυτήν τη Θεωρία U;

Βασικά με 2 μεθόδους. Πήρα συνέντευξη και άκουσα πολύ ανθρώπους που δημιουργούν την αλλαγή, πρωτοπόρους, ανθρώπους που δημιούργησαν κάτι νέο στην επιστήμη, στις επιχειρήσεις και στην κοινωνία. Έχω βασίσει την Theory U στα αποτελέσματα συμβουλευτικών και ερευνητικών έργων δράσης με ηγέτες λαϊκών κινημάτων και παγκόσμιες εταιρείες και ΜΚΟ, μεταξύ των οποίων η Alibaba, η Daimler, η Decurion, η Eileen Fisher, η Federal Express, η Fujitsu, η GlaxoSmithKline, η Google, η Hewlett-Packard, η McKinsey , Oxfam και διάφορες ομάδες πολλών ενδιαφερόμενων μερών. Η άλλη μέθοδος, είναι ότι ως ερευνητής δράσης συμμετείχα ο ίδιος σε πολλές πρωτοβουλίες αλλαγής.

Ακούγοντας πραγματικά τους καινοτόμους, παρατήρησα ότι πολλοί από αυτούς μοιράστηκαν μια βαθύτερη ιστορία για το τι είναι η πραγματική αλλαγή. Και αυτό δεν είναι η «επίσημη ιστορία» της αλλαγής. Η βαθύτερη ιστορία έχει να κάνει με αυτήν την «εσωτερική κατάσταση». Ένας από αυτούς μου είπε: «Η επιτυχία μιας παρέμβασης εξαρτάται από την εσωτερική κατάσταση του παρεμβαίνοντος».

Έτσι, για να το θέσω απλά, η επιτυχία αυτού που κάνω ως πρόσωπο που κάνει την αλλαγή, εξαρτάται από τον εσωτερικό χώρο από τον οποίο λειτουργώ. Ήταν εκείνη τη στιγμή που συνειδητοποίησα ότι όταν ερευνήσαμε την αλλαγή στην ηγεσία, στη διοίκηση για παράδειγμα, γνωρίζαμε τα πάντα για το τι κάνουν οι ηγέτες, γνωρίζαμε πολλά για το πώς το κάνουν, τις διαδικασίες που χρησιμοποιούν, αλλά γνωρίζαμε πολύ λίγα για τον εσωτερικό χώρο από όπου λειτουργούν. Από τις βαθύτερες πηγές τους, από πού προέρχονται οι πράξεις τους, αλλά και από πού προέρχονται οι σκέψεις και η προσοχή τους και οι συνομιλίες τους. Αυτό μου επέστησε πραγματικά την προσοχή σε αυτές τις βαθύτερες εσωτερικές συνθήκες. Σήμερα θα περιέγραφα αυτές τις συνθήκες με όρους 3 ικανοτήτων: ανοιχτό μυαλό, ανοιχτή καρδιά και ανοιχτή θέληση.

Τι εννοείτε μ' αυτό;

Ανοιχτό μυαλό είναι η ικανότητα να αναστείλουμε όλες τις συνήθειες κρίσης. Πραγματικά σημαίνει να βλέπουμε με φρέσκα μάτια. Να αφήσουμε πίσω μας τον συνηθισμένο τρόπο με τον οποίο κρίνουμε τα πράγματα για να ανοίξουμε τον εαυτό μας να επιτρέψει την είσοδο νέων δεδομένων.

Η ανοιχτή καρδιά είναι κάτι διαφορετικό. Είναι η ικανότητα να συμπονούμε. Είναι η ικανότητα να βλέπεις ένα πρόβλημα όχι από τη δική σου οπτική γωνία, αλλά μέσα από τα μάτια και μέσα από την εμπειρία κάποιου άλλου. Αυτός μπορεί να είναι ο μαθητής σας, ο συνεργάτης σας, ένας ενδιαφερόμενος, ο αντίπαλός σας… Κάνω πολλή δουλειά σε ιδρύματα με πολλαπλούς ενδιαφερόμενους, σε κυβερνήσεις, σε εταιρείες… Αλλά όλες οι προκλήσεις ηγεσίας σήμερα έχουν βασικά το ίδιο χαρακτηριστικό. Για να επιτύχετε στη δουλειά σας πρέπει να περιηγηθείτε σε πολύπλοκες καταστάσεις με πολλαπλούς ενδιαφερόμενους. Ο μόνος τρόπος για να το κάνετε αυτό με επιτυχία, είναι όταν έχετε την ικανότητα να εξετάσετε ένα πρόβλημα, όχι μόνο από τη δική σας οπτική γωνία, αλλά και από τα μάτια των διαφόρων ενδιαφερόμενων μερών. Είναι πραγματικά ο μόνος τρόπος για να είσαι αποτελεσματικός σε κάθε είδους κατάσταση σήμερα. Και αυτό εννοώ με τον όρο "ανοιχτή καρδιά".

Η ανοιχτή βούληση είναι ουσιαστικά η ικανότητα να αφήσεις και να αφεθείς. Αφήνοντας όλες τις προθέσεις, τις ταυτότητες και το ποιοι νομίζουμε ότι είμαστε, προκειμένου να είμαστε ανοιχτοί σε νέες δυνατότητες. Με αυτό τον τρόπο μαθαίνουμε. Φυσικά είναι πολύ δύσκολο να το κάνουμε, ωστόσο, πιστεύω ότι στον κόσμο σήμερα, στον κόσμο στον οποίο κινούμαστε, πρέπει να ενεργοποιήσουμε την εμπιστοσύνη στη δράση μας. Αυτός είναι ένας άλλος τρόπος περιγραφής της ανοιχτής θέλησης. Ενεργοποιώντας την ικανότητά μας να εισέλθουμε σε αχαρτογράφητες περιοχές. Όταν εργάζεστε με ηγέτες σήμερα θα εκπλαγείτε από το πόσοι ηγέτες, στο υψηλότερο επίπεδο, αντιμετωπίζουν στην πραγματικότητα αμφιβολίες για τον εαυτό τους. Πιστεύετε ότι είναι πολύ επιτυχημένοι, αλλά η δουλειά με αυτά τα εσωτερικά εμπόδια που σας επιτρέπουν να μετακινηθείτε σε νέες περιοχές, είναι πάντα σημαντική στην ηγεσία και τις κοινωνίες.

Σε αυτή τη δεκαετία όπου όλοι ζούμε σε μια διαταραγμένη περίοδο άνευ προηγουμένου, όπου πολύ παλιά πράγματα αλλάζουν ή πεθαίνουν και γεννιούνται νέοι τρόποι λειτουργίας, αυτή η ικανότητα να αφήσουμε κάποια πράγματα και να εισέλθουμε σε νέες περιοχές και να ενεργοποιήσουμε την εμπιστοσύνη στη δράση μας , είναι απολύτως κρίσιμη.

Με ρωτάτε πώς ξέρω αυτά που ξέρω; Ως ερευνητής δράσης έχω μια πολύ απλή απάντηση σε αυτήν την ερώτηση. Ξέρεις μόνο όταν μπορείς να το δημιουργήσεις. Έτσι, δεν είναι αυτό το είδος παραδοσιακής έρευνας του «ξέρω όταν μπορώ να το παρατηρήσω», όπου έχετε μια υπόθεση και παρατηρείτε στοιχεία. Αυτό είναι μέρος του, αλλά ως ερευνητής δράσης, λέω ότι υπάρχει ένα επιπλέον κριτήριο. Ξέρεις μόνο όταν μπορείς να το κάνεις. Έτσι, γνωρίζετε, για παράδειγμα, εάν οι άνθρωποι μπορούν ή όχι να μετατοπίσουν το εσωτερικό μέρος από το σημείο όπου λειτουργούν ανοίγοντας το μυαλό τους, ανοίγοντας την καρδιά τους και ανοίγοντας τη θέλησή τους όταν το κάνουν.

Theory U

Μπορείτε να δημιουργήσετε μαθησιακά περιβάλλοντα για να βοηθήσετε τους ανθρώπους να περάσουν από αυτή τη διαδικασία;

Κατά την άποψή μου, η πρώτη πρόκληση που αντιμετωπίζουμε, όχι μόνο ως ηγέτες ή ακόμη και ως άτομα, αλλά ως κοινωνία, ως πολιτισμός, είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουμε την αναστάτωση. Πώς αντιμετωπίζουμε τη αναστάτωση με τρόπους που δεν είναι αντιδραστικοί, δεν οδηγούνται από το παρελθόν, αλλά που μας επιτρέπουν να αγκαλιάσουμε πραγματικά το παρόν. Τρόποι που αφήνουν τα παλιά μοτίβα που δεν μας δίνουν πια τίποτα και συντονίζονται σε νέες δυνατότητες που δεν έχουν ακόμη γεννηθεί. Είναι αυτό το είδος ικανότητας που βρίσκεται στο επίκεντρο της ηγεσίας και της αλλαγής, αλλά και στην καρδιά της εκπαίδευσης και της μάθησης σήμερα. Και προσπαθώ να συμβάλω στον τρόπο δημιουργίας αυτών των περιβαλλόντων.

Τι είναι η αναστάτωση για εσάς; Πολύ συχνά, νοείται ως τεχνολογία που εισέρχεται. Όπως αυτό που κάνει η AirBnB στα ξενοδοχεία. Νομίζω όμως ότι εννοείτε κάτι διαφορετικό;

Ναι, σωστά. Τι σημαίνει ουσιαστικά η αναστάτωση; Σημαίνει ότι κάτι τελειώνει και πεθαίνει και κάτι άλλο αρχίζει. Ουσιαστικά, σημαίνει ότι το μέλλον, θα είναι διαφορετικό από το παρελθόν. Έτσι, το ερώτημα είναι τι είναι αυτό που πρέπει να αφήσουμε πίσω και πώς μπορούμε να συντονιστούμε με αυτές τις νέες δυνατότητες; Ή απλώς κρατιόμαστε από τα προηγούμενα μοτίβα, μέχρι να πέσει η αλλαγή πάνω μας και να γίνουμε θύματα αυτών των εξελίξεων; Και από αυτή την άποψη, η αναστάτωση έχει φυσικά να κάνει με την τεχνολογία, αλλά αυτή αποτελεί μόνο μια κινητήριος δύναμη. Η αναστάτωση  έχει να κάνει με πολλά περισσότερα πράγματα και όχι μόνο με την τεχνολογία. Έχω επισκεφθεί πολλές χώρες και κοινωνίες τις τελευταίες δεκαετίες, και οι επιπλέον δυνάμεις που έχω δει να εμφανίζονται σε όλες αυτές τις χώρες και κοινωνίες αφορούν τρία σημαντικά χάσματα: το οικολογικό χάσμα, το κοινωνικό χάσμα και το πνευματικό χάσμα. Το οικολογικό χάσμα ουσιαστικά προκύπτει από μια αποσύνδεση μεταξύ εμάς και της φύσης και εκδηλώνεται στην κλιματική κρίση, την απώλεια της βιοποικιλότητας και όλα τα συμπτώματά της, τα οποία γνωρίζουμε. Το κοινωνικό χάσμα προκύπτει ουσιαστικά από μια αποσύνδεση μεταξύ του «εαυτού» μας και του άλλου. Αυτό το βλέπουμε να εκδηλώνεται στην πόλωση, σε όλα τα τρομακτικά συμπτώματα γύρω από τον συστηματικό ρατσισμό και τους μηχανισμούς αποκλεισμού και πολλές άλλες μορφές σύγκρουσης και αποσύνδεσης. Αυτό είναι ένα δεύτερο σύνολο φαινομένων. Μπορούμε να το δούμε λίγο περισσότερο εδώ στις ΗΠΑ, αλλά συμβαίνει και στην Ευρώπη. Αυτό που βλέπουμε εδώ στις ΗΠΑ - και είμαστε ίσως μερικά χρόνια μπροστά - είναι μια κοινωνία που ουσιαστικά καταρρέει. Αυτό που παλιά ήταν ένα σύνολο και αυτό που παλιά ήταν ένας τόπος κατοικίας, γίνεται κομμάτια. Οι υπόλοιπες "φούσκες" έχασαν τη δυνατότητα να συνδεθούν πραγματικά και να συνομιλήσουν μεταξύ τους. Το ερώτημα που τίθεται είναι: πώς μπορούμε να ξαναχτίσουμε αυτά τα θεμέλια και να συνδεθούμε μεταξύ τους σε αυτές τις "φούσκες"; Το τρίτο χάσμα είναι το πνευματικό χάσμα. Αυτό έχει να κάνει με μια αποσύνδεση μεταξύ του «εαυτού» μας και του «Εαυτού» μας. Μεταξύ του «εαυτού», που είναι το άτομο που είμαι σήμερα, και του «Εαυτού» μας (με Ε κεφαλαίο), την υψηλότερη δυνατότητά μας, του ατόμου που θα μπορούσα να είμαι αύριο. Αυτοί οι δύο εαυτοί στις μέρες μας δεν έχουν πλέον την ικανότητα να συνδέονται και να αντηχούν μεταξύ τους, να «αισθάνονται» ο ένας τον άλλον. Αυτό εμφανίζεται στη ζωή μας ως συμπτώματα απώλειας ενέργειας, κατάθλιψης ίσως, ή εξουθένωσης. Ένα ολόκληρο σύνολο θεμάτων ψυχικής υγείας που βλέπουμε τόσο ενισχυμένα, όχι μόνο λόγω της πανδημίας γύρω μας. Ήταν ήδη εκεί, σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από ό, τι συχνά αναγνωριζόταν, και, ιδιαίτερα μέσω των κοινωνικών μέσων μαζικής ενημέρωσης και ούτω καθεξής, βλέπουμε ένα πολύ έντονο φαινόμενο, επίσης μεταξύ των νέων στα σχολεία. Είναι σχεδόν καθολικό, με σχεδόν όλες τις χώρες να αντιμετωπίζουν τα ζητήματα σε διαφορετικό βαθμό.

Αυτά τα τρία χάσματα είναι οι δυνάμεις που διαταράσσουν το περιβάλλον μας. Έτσι, η αναστάτωση σημαίνει βασικά ότι το περιβάλλον στο οποίο λειτουργούμε, αλλάζει βαθιά και επομένως οι ανάγκες μας εξελίσσονται. Αυτός είναι ο λόγος που όσοι από εμάς δημιουργούμε μαθησιακά περιβάλλοντα πρέπει να συνδεθούμε με αυτό. Πρέπει να το επιτύχουμε και να το προσαρμόσουμε ανάλογα.

Συμφωνείτε ότι το οικολογικό και το κοινωνικό χάσμα προέρχονται από το πνευματικό χάσμα; Χρειάζεται πρώτα να δουλέψουμε το πνευματικό χάσμα, για να λύσουμε τα άλλα;

Κανένα από αυτά που μόλις ανέφερα δεν είναι φυσικά κάτι νέο. Αυτό που είναι νέο, είναι ότι είναι πολύ πιο ενισχυμένα. Γνωρίζουμε αυτά τα πράγματα για τουλάχιστον 100 χρόνια, σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και για περισσότερο. Ως δυτικές κοινωνίες, τι κάνουμε; Για κάθε πρόβλημα, έχουμε δημιουργήσει ένα υπουργείο. Έτσι απαντάμε, ένα πρόβλημα κάθε φορά: περιβαλλοντικά πράγματα, εκπαίδευση και μάθηση, κοινωνικά πράγματα… Νομίζω ότι αυτό που μάθαμε τα τελευταία 100 χρόνια είναι το μόνο που δεν λειτουργεί. Αντιμετωπίζει αυτά τα συμπτώματα ένα ένα κάθε φορά και είναι αποσυνδεδεμένο το ένα από το άλλο. Επειδή στην πραγματικότητα - όπως όλοι έχουμε μάθει τα τελευταία χρόνια - δεν μπορούμε να λύσουμε τα περιβαλλοντικά ζητήματα εάν δεν επιτύχουμε την ισότητα, άρα και την κλιματική δικαιοσύνη. Και δεν μπορούμε να λύσουμε αυτά τα δύο ζητήματα εάν δεν συνδεθούμε, εάν δεν βοηθήσουμε…. Γιατί μερικοί από εμάς έχουμε πάρα πολλά και υπερκαταναλώνουμε, ενώ άλλοι έχουν πολύ λίγα; Αυτό έχει να κάνει με το πώς οργανώνουμε την οικονομία μας φυσικά, αλλά έχει επίσης να κάνει με αυτήν την πνευματική διάσταση, όπως υποδείξατε.

Με αυτή την πνευματική διάσταση, εννοώ την ικανότητά μας να συνδεθούμε με τις βαθύτερες πηγές μας. Είναι κάτι που βρίσκεται πολύ στον πυρήνα. Όλες οι εργασίες αλλαγής, όλες οι εργασίες βαθιάς αλλαγής αφορούν ουσιαστικά τη μετατόπιση της συνείδησης από το "εγώ" στο "οικολογικό". Ως ερευνητής δράσης ήθελα να συμμετάσχω στην κοινότητα της έρευνας δράσης, η οποία ιδρύθηκε από τον Kurt Lewin. Σε αυτόν τον τομέα ο ερευνητής επεμβαίνει στην έρευνα. Αυτό βασίζεται στο γεγονός ότι δεν μπορείς να καταλάβεις το σύστημα αν δεν το αλλάξεις. Πρέπει πραγματικά να συμμετάσχεις. Αυτό είναι το θεμέλιο της έρευνας δράσης και της μάθησης δράσης σήμερα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είναι επίσης τόσο σημαντική στα σχολεία. Αυτό με έφερε στην πραγματικότητα στις ΗΠΑ, στο MIT.

Αναπτύσσοντας περαιτέρω αυτή την προσέγγιση - και βασικά αυτό που έμαθα τα τελευταία 20 περίπου χρόνια - ανακάλυψα μια δεύτερη αρχή. Δεν μπορείς να αλλάξεις ένα σύστημα αν δεν μεταμορφώσεις τη συνείδηση. Πρέπει να μετατοπίσεις την εσωτερική θέση από όπου λειτουργείς, πρέπει να αλλάξεις τη νοοτροπία. Εάν δεν μπορούμε να μετατοπίσουμε τη νοοτροπία με την οποία λειτουργούμε συλλογικά, στην πραγματικότητα, στο σύστημα που βλέπουμε γύρω μας, τότε θα κάνουμε απλώς τα ίδια. Αυτή είναι λοιπόν η δεύτερη αρχή: δεν μπορείς να αλλάξεις το σύστημα, εκτός αν αλλάξεις συνείδηση.

Το ερώτημα για όλους εμάς, τους εκπαιδευτικούς, τους δημιουργούς και τους καλλιεργητές του περιβάλλοντος μάθησης είναι "πώς το κάνουμε αυτό;"

Αυτό έχει πραγματικά να κάνει με την τρίτη βασική αρχή της Θεωρίας U και την αλλαγή συστήματος που βασίζεται στην επίγνωση: δεν μπορείς να μεταμορφώσεις τη συνείδηση αν δεν κάνεις ένα σύστημα να αισθανθεί και να δει τον εαυτό του. Η παλιά συστημική σκέψη θα έλεγε «αν δεν μπορείς να κάνεις ένα σύστημα να δει τον εαυτό του». Και γι 'αυτό εξακολουθούμε να υποφέρουμε στον κόσμο σήμερα από το κενό γνώσης-πράξης. Όπως: «Είμαι ο ειδικός και βλέπω αν ένα σύστημα είναι σπασμένο και μετά κάνω το σύστημα να δει τον εαυτό του». Αυτό όμως που μάθαμε, είναι ότι κάτι τέτοιο δεν είναι αρκετό! Πάρτε ένα παράδειγμα: γνωρίζουμε πώς να λύσουμε την κλιματική κρίση αύριο και έχουμε τις τεχνολογίες για να το κάνουμε, αλλά εφαρμόζουμε αυτές τις λύσεις; Όχι! Υπάρχει λοιπόν η γνώση στο κεφάλι, αλλά δεν γίνεται τελικά πράξη. Υπάρχει ένας διαχωρισμός μεταξύ τους. Κάθε φορά που ένα σύστημα έχει αυτήν την αποσύνδεση μεταξύ «κεφαλής» (γνώση) και «χεριών» (πράξη) το σημείο μόχλευσης βρίσκεται στην «καρδιά».

Το να κάνεις το σύστημα να δει τον εαυτό του, θα σήμαινε ότι αυτό είναι ακόμα κολλημένο στο κεφάλι (γνώση). Δεν φτάνει στο χέρι (πράξη). Γι 'αυτό λέμε ότι πρέπει να κάνουμε το σύστημα να αισθανθεί και να δει τον εαυτό του. Γιατί η αίσθηση είναι το συναίσθημα. Μόνο όταν νιώσωουμε τον πόνο των άλλων στο σύστημα - εκείνων που αποκλείονται, αυτών που περιθωριοποιούνται και ούτω καθεξής - μπορούμε να ξεκλειδώσουμε τις βαθύτερες πηγές συλλογικής δημιουργικότητας που χρειαζόμαστε για να αντιμετωπίσουμε την τρέχουσα κατάσταση. Με άλλα λόγια: πρέπει να σπάσουμε το φράγμα "εαυτού-άλλου". Αυτή είναι λοιπόν η τρίτη αρχή: για να μεταμορφώσεις τη συνείδηση, πρέπει να κάνεις το σύστημα να αισθανθεί και να δει τον εαυτό του.

Η τελευταία αρχή που συνοψίζει αυτήν την προσέγγιση, έχει να κάνει με αυτό που κάνουμε στα σχολεία. Δηλαδή για να μεταμορφώσεις ένα σύστημα, πρέπει να αισθανθείς και να δεις στην πραγματικότητα μελλοντικές ευκαιρίες.  Αυτό είναι πραγματικά σε μία πρόταση, αυτό που έμαθα δουλεύοντας πάνω από 20 χρόνια με καινοτόμους. Ζούμε σε μια εποχή αναστάτωσης και πώς συνδέουμε το μέλλον; Αυτό που βρήκα είναι ότι η σύνδεση με το μέλλον είναι πολύ προσωπική. Δεν υπάρχει ένα και μοναδικό μέλλον για την κοινωνία. Αυτό είναι αφηρημένο και βαρετό. Αυτό που εννοώ με τον όρο «μέλλον», είναι μια μελλοντική δυνατότητα που εξαρτάται από εμένα για να γίνει πραγματικότητα. Πότε στη ζωή μου το νιώθω αυτό; Πότε έχω την αίσθηση μιας μελλοντικής πιθανότητας που εξαρτάται από εμένα, από την παρουσία μου, για να γίνει πραγματικότητα; Αυτό είναι το σημείο που πρέπει να ενεργοποιήσουμε. Αυτό εννοώ με την αίσθηση.

Έτσι, η αλλαγή ενός συστήματος απαιτεί ανίχνευση ή συν-αίσθηση δυνατοτήτων και στη συνέχεια πραγματοποίησή τους. Αυτό σημαίνει να έχεις το θάρρος να προχωρήσεις προς το άγνωστο. Αυτό το βήμα μπροστά είναι η ουσία του τι σημαίνει ηγεσία. Αλλά είναι επίσης μια βαθύτερη ικανότητα που έχουμε όλοι εμείς οι άνθρωποι, αλλά που συχνά, σε παραδοσιακά περιβάλλοντα μάθησης, δεν καλλιεργείται πραγματικά.

Αυτό εννοώ πραγματικά με την εμπιστοσύνη στη δράση και την ανοιχτή θέληση. Σε ένα περιβάλλον όπου όλοι βομβαρδίζονται με τόσες πολλές εικόνες, φωτογραφίες, αυτο-αμφιβολία και αυτο-κριτική, χρειάζεστε πραγματικά να δημιουργήσετε περιβάλλοντα που επιτρέπουν στους ανθρώπους να εμπιστεύονται την αίσθηση ότι η πιθανότητα μπορεί να γίνει πραγματικότητα. Ο τρόπος που ξεκινά αυτό είναι πολύ λεπτός. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι καινοτόμοι που λειτουργούσαν και ενεργούσαν πάνω σε αυτό διστάζουν ελαφρώς να μιλήσουν για αυτήν την πιο λεπτή ιστορία του δικού τους εσωτερικού ταξιδιού, που τους έφερε στον τόπο όπου βρίσκονται τώρα. Νομίζω ότι είναι το ίδιο σε κάθε άνθρωπο, ιδιαίτερα σε κάθε νέο άνθρωπο, γιατί όλοι έχουμε αυτές τις αδρανείς ικανότητες. Μπορούμε όμως να τα αισθανθούμε, έχουμε τη δυνατότητα να τα ενεργοποιήσουμε; Αυτή είναι η τρίτη διάσταση που πιστεύω ότι το σχολείο του μέλλοντος πρέπει να δώσει μεγάλη προσοχή.

Έχετε μια προσωπική ιστορία; Τι έκανε το Theory U σε σας;

Δεν χρειάζεται να φέρω την Theory U στον κόσμο, γιατί είναι ήδη εκεί. Ανακάλυψα την Theory U ακούγοντας ανθρώπους να δημιουργούν κάτι νέο στον κόσμο, αυτό που μοιράζονται. Έτσι, είναι ένας τρόπος λειτουργίας. Και όταν άρχισα να εκφράζω αυτή τη βαθύτερη επίγνωση της λειτουργίας, έκπληκτος είδα ότι τόσοι πολλοί άνθρωποι το γνωρίζουν. Αλλά πολλοί άνθρωποι λένε ότι ήταν μόνο σε δημιουργικές στιγμές που λειτουργούσαν με αυτόν τον τρόπο και ότι στην καθημερινή ζωή είναι πολύ πιο δύσκολο.

Το έχω βιώσει αυτό πολλές φορές και το εντόπισα μελετώντας άλλους ανθρώπους. Έτσι, θα μπορούσα να σας δώσω πολλά παραδείγματα και τι γίνεται κατά μέσο όρο. Αλλά δεν είναι κάτι που μπορείς να πεις «εντάξει, τώρα ξέρω τη θεωρία και…». Η θεωρία σας κάνει περισσότερο να γνωρίζετε τι υπάρχει ήδη, αλλά τι δεν έχει ενεργοποιηθεί ακόμη πλήρως. Ίσως σας δίνει τη λαβή για να το ενεργοποιήσετε την κατάλληλη στιγμή.

Αλλά θα σας δώσω ένα παράδειγμα που έχει να κάνει με τη λεπτή ικανότητα να εμπιστεύεστε τα δικά σας διφορούμενα συναισθήματα και στη συνέχεια, να κάνετε ένα βήμα πίσω και να παρατηρήσετε τι πραγματικά σας λέει η καρδιά σας. Δεν λέω ότι το να γνωρίζεις κάτι στην καρδιά σου είναι το μόνο πράγμα, αλλά είναι κάτι που πρέπει να καλλιεργήσουμε και πρέπει να προσέξουμε περισσότερο. Έτσι, όταν χτύπησε η πανδημία και όλα διαταράχθηκαν, ήμουν στην τελευταία πτήση από την Ευρώπη στις ΗΠΑ. Ήταν μια ενδιαφέρουσα εμπειρία. Ήταν ένα είδος ταξιδιού ανάμεσα στους τοίχους εκείνη τη στιγμή και βλέποντας τι ήταν παρόμοιο και τι διαφορετικό. Μαζί με τους συναδέλφους προσπαθήσαμε να κατανοήσουμε αυτό το πλήρες lockdown. Τι σήμαινε για όλους μας και τι έπρεπε να κάνουμε σε αυτή την κατάσταση. Παρόλο που κανείς δεν είχε ιδέα πόσο θα διαρκέσει, θεωρήσαμε ότι αυτό ήταν κάτι σημαντικό που χρειαζόταν τη μέγιστη προσοχή μας. Αισθανθήκαμε ότι έπρεπε να ενεργήσουμε αμέσως και να καλέσουμε τους ανθρώπους να «κρατήσουν χώρο» για να βγάλουμε άκρη μαζί. Αυτό είναι που κάναμε.

Δημοσίευσα ένα ιστολόγιο κατά την άφιξή μου στις ΗΠΑ και 10 ημέρες αργότερα είχαμε περισσότερους από 100 εθελοντές, από 8 διαφορετικές γλωσσικές ομάδες, και είχαμε περισσότερους από 12.000 ανθρώπους που συμμετείχαν σε συνεδρίες δημιουργίας νόησης τους επόμενους τρεις μήνες. Δεν ήταν διαδικασία. Ήταν απλώς μια κράτηση χώρου που κάλεσε τους συμμετέχοντες να θέσουν στον εαυτό τους την ερώτηση «πώς μπορούμε να αισθανθούμε την τρέχουσα στιγμή και να φανταστούμε  ξανά την πορεία μας προς τα εμπρός, με έναν τρόπο που είναι πραγματικά συγχρονισμένος με τις υψηλότερες φιλοδοξίες μας;»  Όχι μόνο ως άτομα, αλλά και στις σχέσεις μας σε ομάδες και στην κοινωνία.

Ονομάσαμε αυτήν την πρωτοβουλία GAIA (Παγκόσμια Ενεργοποίηση Πρόθεσης και Δράσης). Προσέλκυσε μια παγκόσμια κοινότητα. Θυμάμαι ότι ένα από τα μέλη της κοινότητας ήταν εκπαιδευτικός στη Χιλή. Είπε: «Ξέρετε, διδάσκω για τη συστημική σκέψη για χρόνια στο πανεπιστήμιό μου, αλλά ποτέ δεν έχω βιώσει έναν τόσο ζωντανό κοινωνικό τομέα. Είδα τη μετατόπιση του κοινωνικού πεδίου από ένα είδος πιο συναλλακτικής λειτουργίας σε έναν άλλο τρόπο λειτουργίας, που είναι πολύ πιο δημιουργικός ή αναδημιουργικός, όπου τα όρια καταρρέουν και προχωράμε σε μια συν-αίσθηση και συνδιαμόρφωση των δυνατοτήτων μαζί". Αυτό λοιπόν προέκυψε από αυτόν τον χώρο αναμονής. Άλλαξε την ζωή πολλών προσώπων, αλλά δεν ακολουθούσε κάποιο σχέδιο. Άκουγες απλώς την παρόρμηση που αισθάνεσαι ότι αρχίζει να λειτουργεί μέσα από σένα και στη συνέχεια, έκανες μικρά βήματα και προσαρμοζόσουν, στη βάση του τι παρατηρούσες και τι αισθανόσουν. Αλλά και όσα μαθαίνεις στην πορεία. Αυτό είναι ένα παράδειγμα κάποιου πράγματος που ήταν μάλλον μικρό, αλλά που κατέληξε σε κάτι πολύ μεγαλύτερο. Το πρώτο ξεκίνημα, πολλές φορές είναι πολύ μικρό και συχνά χρειάζεται αρκετός χρόνος για να αναπτυχθεί. Έτσι, αυτό που έχω μάθει, όχι μόνο διατυπώνοντας αλλά και εφαρμόζοντας αυτήν την προσέγγιση, είναι να δίνω περισσότερη προσοχή στα βαθύτερα επίπεδα αντήχησης που μπορώ να αισθανθώ σε καταστάσεις. Όταν μιλάω σε ένα άτομο, ποια είναι η αντήχηση που εκλαμβάνω; Όταν είμαι σε πεζοπορία προσπαθώ να αισθανθώ την αντήχηση της μητέρας φύσης να μου μιλάει. Όταν εργάζομαι με μια ομάδα, προσπαθώ να αισθανθώ τον τρόπο που μου μιλά η ομάδα και τι προσπαθεί να μου πει, όχι μόνο σε αυτό που διατυπώνεται, αλλά και σε ό, τι αφορά τις βαθύτερες σχέσεις που εκλαμβάνω.

Ουσιαστικά, θα έλεγα ότι αυτό που κάνουμε ως εκπαιδευτές, διευκολυντές και ως ηγέτες, είναι η καλλιέργεια κοινωνικών πεδίων. Ένα μεγάλο σχολείο, ένας σπουδαίος οργανισμός ή ομάδα είναι ένα γενεσιουργό κοινωνικό πεδίο. Μόλις το πετύχετε, έχει μια μεγάλη σταθερότητα που σας επιτρέπει να περάσετε διαμέσου πολλών προκλήσεων και αλλαγών και όμως δεν χάνετε αυτή τη βαθύτερη σύνδεση. Ακριβώς όπως όταν έχεις έναν πολύ καλό φίλο, μπορείς να περάσεις πολλές δύσκολες στιγμές, αλλά μόλις η σταθερότητα αυτής της βαθύτερης σχέσης είναι εκεί, είναι κάτι που μπορεί να σου δώσει δύναμη. Και αυτό πιστεύω ότι είναι η κύρια δουλειά μας ως εκπαιδευτικοί: η ενεργοποίηση γενεσιουργών κοινωνικών πεδίων.

Tο να «κρατάς χώρο» (holding space) είναι η πρακτική της συμπονετικής μαρτυρίας, αποδοχής και υποστήριξης κάποιου χωρίς κριτική, διατηρώντας παράλληλα τα όρια και την αίσθηση του εαυτού σας. Αυτό είναι πολύ σημαντικό για την ενεργοποίηση ενός κοινωνικού πεδίου, όπως καταλαβαίνω;

Το να "κρατάς χώρο", είναι το κλειδί. Είναι στην πραγματικότητα το άλφα και το ωμέγα. Δεν μπορείς να σχεδιάσεις τη δημιουργικότητα, δεν μπορείς να δημιουργήσεις ένα γενεσιουργό κοινωνικό πεδίο, αλλά μπορείς να καλλιεργήσεις τις εξωτερικές και εσωτερικές συνθήκες που επιτρέπουν την ενεργοποίηση και την καλλιέργεια ενός τέτοιου πεδίου. Και αυτό είναι κάτι που οι μεγάλοι δάσκαλοι και οι μεγάλοι ηγέτες έκαναν πάντα διαισθητικά. Αλλά πρέπει να μάθουμε τώρα, ότι ζούμε σε ένα περιβάλλον που είναι πολύ πιο τοξικό από ότι ήταν προηγουμένως. Έτσι, πρέπει να ενισχύσουμε αυτήν την ικανότητα. Οι μεγάλοι ηγέτες το κάνουν αυτό, ως άτομα, περισσότερο στη βάση μιας διαίσθησης και οι μεγάλοι δάσκαλοι κάνουν το ίδιο πράγμα. Αλλά τώρα, περνάμε σε μεγαλύτερη τοξικότητα, με περισσότερα θέματα ψυχικής υγείας παντού γύρω μας και όλο και πιο έντονους περισπασμούς. Αυτό το περιβάλλον απαιτεί από εμάς να αναβαθμίσουμε την ικανότητά μας να δημιουργούμε αυτούς τους "κρατημένους χώρους". Και αυτό, δεν είναι μόνο κάτι που πρέπει να κάνουν οι σημαντικοί άνθρωποι, αλλά είναι κάτι που κάνεις ως ομάδα. Είναι μια κοινωνική πρακτική που σε μια ηγετική ομάδα, προσπαθείς να καλλιεργήσεις σε έναν ολόκληρο οργανισμό.

Η ηγεσία ουσιαστικά για μένα, δεν είναι αυτό που κάνει ένα πρόσωπο ή ένα άτομο, αυτή είναι η μεγαλύτερη παρεξήγηση. Η ουσία της ηγεσίας, είναι η ικανότητα του συστήματος, στο οποίο συμμετέχουν όλοι, να αισθανθεί και να διαμορφώσει το μέλλον και να έρθει σε επαφή με αυτό που θέλει επιδιώκει να δημιουργήσει και στη συνέχεια να το επιχειρήσει. Αυτό σημαίνει στην ουσία "ηγεσία". Και γι 'αυτό η ηγεσία, όπως λέμε εδώ στο MIT, είναι ένα φαινόμενο κατανομής. Πρέπει να περιλαμβάνει όλους εμάς, δεν είναι κάτι που μπορούμε να αναθέσουμε σε ένα άτομο στην κορυφή.

Μιλάμε για τα σχολεία και τη μάθηση σήμερα. Συχνά το ανοιχτό μυαλό στην πραγματικότητα δεν υπάρχει. Οι άνθρωποι εκπαιδεύονται να έχουν ένα σταθερό μυαλό. Η καρδιά σε πολλές περιπτώσεις δεν είναι σημαντική και συχνά δεν επιτρέπεται επίσης να έχεις θέληση. «Θα σας πούμε τι να μάθετε!» Κατά τη γνώμη σας, ποιο είναι το πιο σημαντικό πράγμα που πρέπει να αλλάξει στην εκπαίδευση (ενηλίκων) και τι μπορούμε να κάνουμε ως εκπαιδευτικοί ή εκπαιδευτές για να ξεκινήσουμε αυτήν την αλλαγή;

Νομίζω ότι η πραγματικότητα είναι ότι τα περιβάλλοντα μάθησης σήμερα φαίνονται πολύ διαφορετικά σε διαφορετικά μέρη. Επομένως, δεν πρόκειται για μια λύση που θα φτιάξει τα πράγματα παντού. Στην πραγματικότητα, αυτό που όλοι πρέπει να αντιληφθούμε είναι η ευρύτερη εικόνα και στη συνέχεια, πρέπει να μάθουμε ποια είναι η συγκεκριμένη κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε και ποιο είναι το κατάλληλο πράγμα  να κάνουμε στην συγκεκριμένη περίπτωση. Θα είναι πολύ διαφορετικό. Σε γενικές γραμμές, θα έλεγα όταν κοιτάζω τη μάθηση και την ηγεσία - όχι τόσο από αυτά που συμβαίνουν στα σχολεία, αλλά από κοινωνική άποψη - είναι πολύ σαφές πού βρίσκεται το τυφλό σημείο, βασικά όλα τα χρήματα πηγαίνουν σε λάθος κατεύθυνση. Αυτή είναι η περίληψη. Και γιατί συμβαίνει αυτό; Η εξέλιξη της μάθησης και της ηγεσίας ακολουθεί δύο άξονες. Ο πρώτος άξονας είναι από την κεντροκεντρική  μάθηση σε αντίθεση με την μάθηση που βασίζεται στην πρακτική με το «κεφάλι» και το «χέρι» στη μετασχηματιστική μάθηση που είναι το κεφάλι, η καρδιά και τα χέρια. Αυτό αναφέρει αυτή τη βαθύτερη διάσταση για την οποία μιλούσαμε. Η λέξη που περιγράφει το ταξίδι προς τον μετασχηματισμό είναι η «εμβάθυνση». Ένα καλό περιβάλλον μάθησης μετακινείται από το κεντροκεντρικό στην ενεργοποίηση της κεφαλής, της καρδιάς και των χεριών. Με άλλα λόγια, κινείται προς μετασχηματιστικά περιβάλλοντα μάθησης.

Αλλά τότε, υπάρχει ένας άλλος άξονας. Και αυτό αφορά το ποιος μαθαίνει. Είναι μόνο το άτομο ή είναι ομάδες, ή πρόκειται ακόμη και σε επίπεδο ολόκληρου του οργανισμού; Ή μήπως ακόμη και ολόκληρο το οικοσύστημα, με το οποίο εννοώ τον καθένα, ανεξάρτητα από το αν είναι εντός ή εκτός του οργανισμού μου, με τον οποίο πρέπει να συνδεθώ για να αλλάξω το σύστημα; Αυτό μπορεί να είναι πολύ τοπικό ή όχι τόσο τοπικό.

Έτσι, όταν απεικονίζετε ένα διάγραμμα κατά μήκος αυτών των δύο αξόνων… Πού βρίσκεται η μία πλευρά όπου πηγαίνουν όλοι οι πόροι; Είναι η πλευρά όπου βρίσκονται τα κεντροκεντρικά άτομα. Εκεί είναι επίσης εκεί που βρίσκονται και όλες οι δοκιμές! Πού είναι η μεγάλη ανάγκη; Ποιο είναι το τυφλό σημείο όταν κοιτάζετε το μέλλον; Ποια είναι η αναστάτωση που έρχεται στο δρόμο μας; Τι είναι αυτό που πρέπει να κάνουμε; Το τυφλό σημείο είναι στην άλλη πλευρά! Είναι η μετασχηματιστική μάθηση σε όλα τα επίπεδα, ατομικά και ομαδικά και οργανωτικά, αλλά και ολόκληρο το οικοσύστημα. Και νομίζω ότι αυτή είναι η πρόκληση. Θα έλεγα ότι υπάρχουν θύλακες όπου συμβαίνει αυτό. Έτσι, δεν είναι ότι δεν ξέρουμε πώς να το κάνουμε. Ξέρουμε πώς να το κάνουμε. Και αυτό συμβαίνει σε θύλακες, αλλά σε μεγάλο βαθμό το μεγαλύτερο σύστημα, όπως υποδεικνύετε, λειτουργεί ενάντια σε αυτό. Δεν λειτουργεί για τον πραγματικό εκδημοκρατισμό της πρόσβασης. Νομίζω ότι η πρόκληση του μέλλοντος έχει να κάνει με την ισότητα.  Ναι, έχουμε καλά σχολεία για ορισμένους ανθρώπους. Η ισότητα είναι το ζήτημα εδώ.

Πώς μπορούμε να εκδημοκρατίσουμε την πρόσβαση σε μετασχηματιστικά περιβάλλοντα μάθησης; Και να την κάνουμε διαθέσιμη όχι μόνο σε όλους ως άτομα, αλλά και στην κοινότητα, στα συστήματα μάθησης και στα διάφορα οικοσυστήματα, στους διάφορους θύλακες της κοινωνίας. Εκεί είναι που υπάρχει μια τεράστια υπο-επένδυση αυτή τη στιγμή. Όλοι οι πόροι, όλες οι μετρήσεις, όλη η προσοχή, όλα τα μονοπάτια καριέρας βρίσκονται στην μια πλευρά του διαγράμματος. Και τι γίνεται με την πραγματική ανάγκη; Χρειαζόμαστε ολόκληρο το διάγραμμα, δεν είναι είτε το ένα είτε το άλλο. Αλλά το τρέχον σύστημα έχει ένα τυφλό σημείο στα μετασχηματιστικά περιβάλλοντα μάθησης ολόκληρου του συστήματος.

Πού ξεκινά λοιπόν αυτό; Συχνά, τοπικά. Έτσι, μπορείτε να ανοίξετε τα σχολεία σε ό, τι συμβαίνει γύρω τους και πραγματικά πιστεύω ότι η δραστική εκμάθηση, στο τέλος της ημέρας, σημαίνει ότι είναι ο μαθητής που οδηγεί την αλλαγή. Αυτό βλέπουμε ότι συμβαίνει εδώ στο MIT. Υπάρχουν πολλά εργαστήρια εδώ και ως φοιτητής τοποθετείστε και συνδέεστε με νεοσύστατες επιχειρήσεις, με επιχειρηματίες και εταιρείες και μεταβαίνετε σε αυτό το παγκόσμιο οικοσύστημα μαθαίνοντας, κάνοντας. Αυτό είναι κάτι που κερδίζει γρήγορα αποδοχή, ταχύτητα και έχει αντίκτυπο.

Έχει ήδη ξεκινήσει σε πολλά μέρη, αλλά γνωρίζω ότι αυτά τα μέρη είναι μικρά σε σύγκριση με το συνολικό πληθυσμό των φοιτητών και τον πληθυσμό των εκπαιδευόμενων, πόσο μάλλον όλων των εκπαιδευόμενων, στην πραγματικότητα, όλων των προσώπων στην κοινωνία. Εκεί πρέπει πραγματικά να ξανασκεφτούμε και να συλλογιστούμε ξανά, όχι μόνο αυτό που κάνουμε στα σχολεία, αλλά πραγματικά πώς αναπτύσσουμε μαθησιακά περιβάλλοντα στην κοινωνία. Νομίζω ότι υπάρχει ένα ολόκληρο σύνολο πολιτικών υποδομών που λείπει σήμερα και δεν είναι κάτι παγκόσμιο και δεν είναι κάτι μόνο προσωπικό. Νομίζω ότι ένα μεγάλο μέρος είναι τοπικό και αφορά σε συγκεκριμένη τοποθεσία, ιδιαίτερα καθώς αρχίζουμε να βγαίνουμε από την πανδημία (Οκτώβριος 2021). Εκτιμούμε πολύ περισσότερο τώρα που μας επιτρέπεται να συνδεθούμε ξανά προσωπικά, και όμως μέσω ψηφιακών μηχανισμών και ούτω καθεξής, έχουμε επίσης μια ευκολία σύνδεσης μεταξύ γεωγραφικών περιοχών και μεταξύ τομέων και συστημάτων. Εκεί λοιπόν πειραματιζόμαστε αυτή τη στιγμή.

Αλλά αυτό που είναι πολύ σαφές, είναι ότι αυτό το τυφλό σημείο που έχουμε αυτή τη στιγμή, είναι ένας τεράστιος τομέας καινοτομίας και όσοι καινοτομούν στον τομέα αυτό, συχνά δεν έχουν μεγάλη αναγνώριση ή πολλούς πόρους. Νομίζω όμως ότι αυτό θα αλλάξει, γιατί θα χτυπήσουμε τους τοίχους, ως μια κοινωνία που βασικά μας υποχρεώνει να το κάνουμε αυτό.  Η προληπτική ηγεσία, η ενεργητική πολιτική επίγνωση σε όλους τους τομείς φυσικά θα μετακινηθούν εκεί, μέσω της καινοτομίας, όχι επειδή είμαστε αναγκασμένοι από το περιβάλλον. Έτσι, θα συμβεί με πολλούς διαφορετικούς τρόπους, αλλά ειδικά σε μικρότερες χώρες μπορεί να δούμε τους καινοτόμους να κινούνται πρώτοι.

 

 

Login (23)

θέλετε να αλλάξετε γλώσσα?

Το παρόν έγγραφο είναι διαθέσιμο και σε άλλες γλώσσες. Παρακαλώ διαλέξετε γλώσσα πιο κάτω.
Switch Language

Want to write a blog post ?

Don't hesitate to do so! Click the link below and start posting a new article!

Τελευταίες συζητήσεις

Έρευνα_αξιολόγηση δομής μαθημάτων για εκπαιδευτές ενηλίκων

Ερωτηματολόγιο αξιολόγησης για τη δομή μαθημάτων που θα αναπτυχθούν για εκπαιδευτές ενηλίκων.

Περισσότερα

Συζήτηση EPALE: Οι ψηφιακές δεξιότητες ως τρόπος πρόσβασης σε μαθησιακές ευκαιρίες

Η EPALE διοργανώνει μια διαδικτυακή συζήτηση στο πλαίσιο της Θεματικής εστίασης Απριλίου-Ιουνίου για τις Ψηφιακές Δεξιότητες.

Περισσότερα

Επερχόμενες εκδηλώσεις