chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE

Ηλεκτρονική Πλατφόρμα για την Εκπαίδευση Ενηλίκων στην Ευρώπη

 
 

Ιστολόγιο

ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΝΕΥΡΟΑΝΔΡΑΓΩΓΙΚΗ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΝ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟ ΣΕ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΕΥΚΑΙΡΙΑΣ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

30/09/2019
από Georgia Gallou
Γλώσσα: EL

 

Η έννοια της νευροανδραγωγικής (Διαδικτυογραφία18α σελ.8) είναι σχετικά νέα. Ο όρος είναι σύνθετος και αποτελείται από τις νευροεπιστήμες (τη γνώση για τον εγκέφαλο και τις γνωστικές διεργασίες), και την ανδραγωγική (τη γνώση για τις αρχές στην εκπαίδευση ενηλίκων).

Οι νευροεπιστήμονες έχουν διαπιστώσει ότι ο εγκέφαλος έχει εξαιρετικά ισχυρή και καλά ανεπτυγμένη ικανότητα αλλαγής ως απάντηση στις περιβαλλοντικές απαιτήσεις, μια διαδικασία που ονομάζεται πλαστικότητα του εγκεφάλου ή νευροπλαστικότητα (Διαδικτυογραφία 18α σελ.8). Αυτό συνεπάγεται τη δημιουργία και την ενίσχυση ορισμένων νευρωνικών συνδέσεων και την αποδυνάμωση ή την εξάλειψη άλλων. Ο εγκέφαλος αλλάζει διαρκώς ως αποτέλεσμα της μάθησης και παραμένει «πλαστικός» σε όλη τη ζωή του ανθρώπου. Η δια βίου μάθηση διατηρεί τον εγκέφαλο ενεργό και η διατήρηση του ενεργού εγκεφάλου καθιστά δυνατή τη δια βίου μάθηση. Σημαντικό λοιπόν χαρακτηριστικό του ανθρώπινου εγκεφάλου είναι η νευροπλαστικότητα (Διαδικτυογραφία 19 σελ 9), χάρη στην οποία ο εγκέφαλος είναι ικανός να προσαρμόζεται, να αλλάζει, να αυτοεπισκευάζεται και να μαθαίνει. Παρέχοντας νέες γνώσεις και εμπειρίες, ο εκπαιδευτής ενηλίκων διεγείρει την ανάπτυξη και ενισχύει τα νευρωνικά δίκτυα στον εγκέφαλο του εκπαιδευόμενου, δηλαδή τις συνδέσεις μεταξύ ομάδων νευρικών κυττάρων που συνεργάζονται μεταξύ τους κατά την εκτέλεση συγκεκριμένων εργασιών. Η γνώση της νευροπλαστικότητας του εγκεφάλου μας επιτρέπει να συμπεράνουμε ότι κατά την ενηλικίωση, με την προϋπόθεση της παροχής κατάλληλων εκπαιδευτικών εμπειριών, την πνευματική δραστηριότητα, τη δημιουργία θετικών και πολύτιμων κοινωνικών σχέσεων, είναι δυνατόν να αναπτυχθεί το γνωστικό δυναμικό ενός ενήλικα, να διευκολυνθεί η απόκτηση νέων γνώσεων, χρήσιμων ικανοτήτων και ποικίλων δεξιοτήτων.

Η μάθηση δεν είναι απλώς μια γνωστική διαδικασία. Η μάθηση επηρεάζεται από διάφορες διεργασίες που αφορούν όχι μόνο νοητικούς και γνωστικούς τομείς του ατόμου αλλά φαίνεται να τροποποιείται από την επίδραση των συναισθηματικών (Διαδικτυογραφία 18b σελ.8) βιωμάτων και πεποιθήσεων. Έτσι οι συναισθηματικοί παράγοντες εμπλέκονται άμεσα στη γνωστική διαδικασία και διαμορφώνουν στάσεις και πεποιθήσεις πάνω σε κάποιο μαθησιακό αντικείμενο ενώ πολλές φορές δημιουργούν κίνητρα ή αντίθετα και φοβίες για κάποια μαθήματα του σχολικού προγράμματος. Τα συναισθήματα αποτελούν βασικό στοιχείο που επηρεάζουν την ποιότητα αυτής της μαθησιακής διαδικασίας, επηρεάζουν το κίνητρο για μάθηση και την αποτελεσματικότητα της απομνημόνευσης. Από την άποψη του εγκεφάλου, η διατήρηση μιας παρατεταμένης αίσθησης στρες μεταξύ των εκπαιδευομένων είναι μόνο καταστροφική: προκαλεί μια σειρά ψυχοσωματικών διαταραχών, μειώνει την αποτελεσματικότητα της μνήμης, προκαλεί το θάνατο των νευρώνων στον ιππόκαμπο, αποκλείει εντελώς τη δημιουργική σκέψη (Διαδικτυογραφία 19).

Η διδασκαλία θα πρέπει να έχει στόχο να καταστήσει τους εκπαιδευόμενους ανεξάρτητους όσον αφορά στη μάθηση. Ο επιτυχημένος δάσκαλος είναι αυτός που κάνει τον εαυτό του «περιττό» (Fahraeus, 2013), αυτός που βρίσκεται στα παρασκήνια (Wiederman, 2015), αυτός που δίνει στους εκπαιδευόμενους τα απαραίτητα εφόδια που θα τους επιτρέψουν να εμπιστευτούν τα ‘δικά τους φτερά για να πετάξουν’. Στο τέλος της ημέρα η ποιότητα ζωής ενός ανθρώπου είναι πιο σημαντική από την ποσότητα των γνώσεων του, οι γνώσεις είναι το μέσο για την εκπαίδευση και όχι το τελικό αποτέλεσμα της και όπως ο Carl Roger υποστήριξε «ο μόνος άνθρωπος που είναι μορφωμένος είναι αυτός που έμαθε πώς να μαθαίνει, ο άνθρωπος που συνειδητοποίησε ότι καμία γνώση δεν είναι ασφαλής και ότι μόνο η διαδικασία του να ψάχνουμε τη γνώση προσφέρει μια ασφαλή βάση» (Nelson, et al. 2014; Χρίστου, 2016).

Γιατί χρειάζεται να τα ξέρουμε όλα αυτά; Γιατί «…όποιος δεν έχει μια ακριβή, ολιστική αντίληψη για την ‘αρχιτεκτονική’ του εγκεφάλου, τους στόχους και τους βασικούς τρόπους λειτουργίας του μοιάζει με ένα σχεδιαστή αυτοκινήτων που δεν έχει πλήρη επίγνωση για τις μηχανές» (Hart &Χάλιου 2016).

Η «Neuroandragogy against exclusion, Νευροανδραγωγική Ενάντια στον Αποκλεισμό», είναι ένα Ευρωπαϊκό πρόγραμμα Erasmus+ KA2 στο οποίο συμμετέχει το Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Καλαμάτας  ως εταίρος. Συντονίζεται από την Społeczna Akademia Nauk από την Πολωνία σε συνεργασία με οργανισμούς από την Αυστρία, την Τσεχία, την Ελλάδα, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ουγγαρία (Διαδικτυογραφία 18).

Η Νευροανδραγωγική ενάντια στον αποκλεισμό προάγει την ιδέα της χρήσης των τελευταίων γνώσεων σχετικά με τη νευροδιδακτική στην εκπαίδευση ενηλίκων που απευθύνεται σε μειονεκτούσες ομάδες ενηλίκων ατόμων (συμπεριλαμβανομένων των ανέργων, των ανενεργών ατόμων, των ατόμων άνω των 50 ετών, των ατόμων με ειδικές ανάγκες, των μεταναστών, των ατόμων με χαμηλή ειδίκευση, των ατόμων που προέρχονται από λιγότερο αστικοποιημένες περιοχές κ.λπ.) που απειλούνται ή πλήττονται από τον κοινωνικό αποκλεισμό για να τους ενθαρρύνουν να συμμετέχουν στη διαδικασία της δια βίου μάθησης. Αυτοί οι άνθρωποι συχνά παρουσιάζουν ελλείμματα που σχετίζονται με τις ικανότητες που καθορίζουν την αποτελεσματική συμμετοχή στην κοινωνική και επαγγελματική ζωή, όπως: η απόκτηση και επεξεργασία πληροφοριών, η κριτική σκέψη, η επίλυση προβλημάτων, η αυτοδιάθεση, η αυτο-ανάλυση, η δημιουργικότητα. Αυτό επηρεάζει την εμφάνιση προβλημάτων όπως η ανεργία, η φτώχεια, ο κοινωνικός και πολιτιστικός αποκλεισμός στις ομάδες αυτές (Διαδικτυογραφία 18).

Η απόφασή μας να πάρουμε μέρος στο καινοτόμο πρόγραμμα «Νευροανδραγωγική κατά του αποκλεισμού» σχετίζεται με το γεγονός ότι η συγκεκριμένη θεωρία και πρακτική μάθησης συνδυάζει τις αρχές και τα συμπεράσματα της νευροψυχολογίας, της νευροφυσιολογίας,  καθώς και της νευροανατομίας, με όλες τις σύγχρονες και πρακτικά δοκιμασμένες θεωρίες και πρακτικές της εκπαίδευσης ενηλίκων. Ήταν σημαντική πρόκληση για εμάς να μελετήσουμε και να αξιοποιήσουμε την επιστημονική γνώση σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας του ανθρώπινου εγκεφάλου από τη μια μεριά, και το πώς αυτός εξελίσσεται/μετασχηματίζεται με το πέρασμα του χρόνου από την άλλη. Δηλαδή, να καταλάβουμε ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος εκτός από πολύπλοκο, είναι και όργανο που ακολουθεί μια δυναμική και εξελισσόμενη πορεία, άμεσα συνδεδεμένη με τα στάδια της βιολογικής εξέλιξης του ανθρώπου.

Όλοι οι εταίροι δημιούργησαν το εκπαιδευτικό υλικό για τους συμμετέχοντες σε εργαστήρια - εκπαιδευόμενους ενηλίκους από μειονεκτούσες ομάδες. Ο σκοπός της δημιουργίας αυτού του εκπαιδευτικού υλικού ήταν να παρακινήσει και να αυξήσει την αποτελεσματικότητα της μάθησης των ενηλίκων από ομάδες που κινδυνεύουν με αποκλεισμό χρησιμοποιώντας τις υποθέσεις της νευροανδραγωγικής.

  1. Το εκπαιδευτικό υλικό αποτελείται από έξι ενότητες με θεωρία και ασκήσεις:
  2. Πώς μαθαίνει ο εγκέφαλος;
  3. Από την ανάγκη στην ευχαρίστηση - πώς να οικοδομήσουμε αυτοπαρακίνηση (κίνητρο) για την ανάπτυξη;
  4. Πώς αναγνωρίζουμε τις δικές μας ανάγκες και τις προδιαθέσεις για μάθηση;
  5. Πώς να οργανώσετε τη μάθηση έτσι ώστε να φέρει καλύτερα αποτελέσματα;
  6. Πώς να μάθουμε αποτελεσματικά - πώς να επιλέγουμε μεθόδους εργασίας και τεχνικές;
  7. Πώς να χρησιμοποιήσετε τη δική σας εμπειρία και δεξιότητες στη μάθηση;

Το εκπαιδευτικό υλικό δοκιμάστηκε σε όλες τις χώρες εταίρους (Πολωνία, Αυστρία, Τσεχία, Ελλάδα, Ηνωμένο Βασίλειο και Ουγγαρία).

Η πιλοτική δοκιμή του υλικού στις χώρες των εταίρων πραγματοποιήθηκε μεταξύ Μαρτίου και Μαΐου 2019, συμμετείχαν 85 ενήλικες από ομάδες που απειλούνται με αποκλεισμό (όπως ενήλικες που έχουν διαρρεύσει από το εκπαιδευτικό σύστημα, χαμηλά ειδικευμένα ενήλικα άτομα, μακροχρόνια άνεργοι, νεαροί ενήλικες που εγκατέλειψαν το σχολείο, μητέρες που φροντίζουν τα μικρά παιδιά τους, μετανάστες, κοινωνικά μειονεκτούντες ενήλικες κλπ.).

Οι συμμετέχοντες χρησιμοποίησαν την εκπαιδευτική πλατφόρμα ασύγχρονης εξ’ αποστάσεως μάθησης Moodle(18c) κατά τη διάρκεια της πιλοτικής εκπαίδευσης. Κανένας εταίρος δεν ανέφερε δυσκολίες στη χρήση της.

Η ομάδα των εκπαιδευομένων του Σχολείου Δεύτερης Ευκαιρίας Καλαμάτας που πήρε μέρος στο εργαστήριο που υλοποιήσαμε ήταν δεκαέξι άτομα (10 γυναίκες και έξι άνδρες), στην πλειοψηφία τους αλλοδαποί. Επιλέξαμε άτομα και από τους δύο κύκλους σπουδών του σχολείου μας, με σκοπό να έχουμε μια μεγαλύτερη ποικιλία οπτικών και απόψεων και κατά συνέπεια μια δημιουργικότερη αλληλεπίδραση ανάμεσα στους περισσότερο και λιγότερο εξοικειωμένους με το σχολικό περιβάλλον. Μεταξύ 25-35 ετών ήταν 5 άτομα, 36-50 ήταν 9 άτομα και πάνω από 50 ήταν 2 άτομα. Εργαζόμενοι ήταν 11 άτομα και άνεργοι 5. Η συντριπτική πλειοψηφία (15 άτομα) ήταν απόφοιτοι της βασικής πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, ενώ μια γυναίκα απόφοιτη πανεπιστημίου (ήρθε στο σχολείο για να μάθει Ελληνικά).

Συμπερασματικά, θα λέγαμε ότι επιτύχαμε να αποφύγουμε μεγάλες αποκλίσεις στα χαρακτηριστικά της ομάδας μας (π.χ. υποαντιπροσώπευση φύλου ή ηλικιακής ομάδας). Παράλληλα καταφέραμε σε μεγάλο βαθμό να  υπάρχει διαφοροποίηση ως προς τις κοινωνικές εμπειρίες των συμμετεχόντων. Σε αυτό έπαιξε ρόλο το γεγονός ότι ναι μεν η πλειοψηφία ήταν αλλοδαποί, αλλά η παρουσία και κάποιων ημεδαπών είχε θετική επίδραση στη δυναμική της ομάδας.

Προσπαθώντας να κάνουμε μια επισκόπηση του εργαστηρίου, καλό είναι να αναφερθούμε στα επιμέρους στοιχεία του. Οι βασικοί θεματικοί του άξονες (topic) ήταν η αυτοανάπτυξη και η αυτοβελτίωση των εκπαιδευομένων μέσω βιωματικών ασκήσεων (18d, 18e). Μια συστηματική προσπάθεια για ουσιαστική γνωριμία με τον εαυτό τους και τις πολλές δυνατότητες (αρκετές σε λανθάνουσα μορφή), οι οποίες αποτελούν την προσωπικότητα του καθενός. Είναι αναμφισβήτητο ότι το να θέσουμε την αυτοβελτίωση ως στρατηγικό στόχο του εργαστηρίου, λειτούργησε και ως σημαντικότατο κίνητρο ενεργητικής συμμετοχής όλων των εκπαιδευομένων.  Τα οργανωτικά στοιχεία επίσης παίζουν ρόλο. Πιο συγκεκριμένα το εργαστήρι μας έλαβε χώρα στο χώρο του σχολείου, στο γραφείο των καθηγητών. Τα τραπέζια ήταν τοποθετημένα σε σχήμα «π», υπήρχε βιντεοπροβολέας και τα κατάλληλα φύλλα εργασίας(18d, 18e). Η διάρκεια του εργαστηρίου ήταν 3 ημέρες (22,26,27/3/2019) επί 4 ώρες την κάθε μέρα (σύνολο 12 ώρες), ώστε να μη διαρκέσει υπερβολικά, αλλά ούτε να είναι και πολύ συμπυκνωμένος.

Η βιωματική προσέγγιση ήταν ο κύριος τρόπος εργασίας μας. Δουλεύοντας ομαδοσυνεργατικά στη μελέτη του υλικού μας, προσπαθήσαμε να αναδείξουμε τις υπάρχουσες εμπειρίες των μελών της ομάδας, οι οποίες υπό κατάλληλες προϋποθέσεις οδηγούν στη μετασχηματίζουσα μάθηση. Στην προσπάθειά εντοπισμού και αποτελεσματικής ανάδειξης των εν λόγω εμπειριών, χρησιμοποιήσαμε ομαδικές και  απλές, σύντομες ατομικές εργασίες. Οι διευκολυντές εκπαιδευτικοί είχαν τους ρόλους: συντονιστής εργαστηριακής άσκησης, βοηθός συντονιστή, παρατηρητής- αξιολογητής διαδικασιών, βοηθός ατόμων με δυσκολίες στην κατανόηση των διαδικασιών.

Με βάση τα παραπάνω σχεδιάσαμε και υλοποιήσαμε και κάποιες κατάλληλες δραστηριότητες(18d, 18e). Προκειμένου να εξοικειωθούν με το πώς να μάθουν αποτελεσματικά και  πώς να επιλέγουν μεθόδους εργασίας και τεχνικές, κάναμε παιχνίδια μνήμης. Πιο συγκεκριμένα παιχνίδι μνήμης αναντιστοιχίας, το οποίο ασκεί τον εγκέφαλο. Για να προωθήσουμε την αυτόνομη ενεργοποίηση και κινητοποίηση χρησιμοποιήσαμε τεχνικές ενεργοποίησης κινήτρων, όπως Motivational quotes, ώστε οι ενήλικες εκπαιδευόμενοι να συνειδητοποιήσουν τι τους παρακινεί και τι τους δίνει το κίνητρο να ολοκληρώσουν μία δράση. Με το παράθυρο του Johary επιδιώξαμε να ενισχύσουμε την αυτοεκτίμησή τους και να τους βοηθήσουμε, ώστε να μάθουν καλύτερα τον εαυτό τους. Η ανάλυση SWOT τους βοήθησε να αποκαλύψουν ευκαιρίες που διαφορετικά δεν θα είχαν εντοπίσει. Με την κατανόηση των αδυναμιών τους, μπορούν να διαχειριστούν και να εξαλείψουν τις απειλές που διαφορετικά θα μπορούσαν να βλάψουν την ικανότητά τους να προχωρήσουν. Είναι πιο πιθανό να πετύχουν στη ζωή αν χρησιμοποιούν τα ταλέντα τους στο μέγιστο βαθμό. Παρομοίως, θα έχουν λιγότερα προβλήματα αν γνωρίζουν ποιες είναι οι αδυναμίες τους και να διαχειρίζονται αυτές τις αδυναμίες, ώστε να μην έχουν επίδραση στο έργο τους.

Με τη δημιουργία ενός χρονοδιαγράμματος, επιδιώξαμε να κατανοήσουν τη σημασία οργάνωσης του χρόνου τους, όταν προσπαθούν να μάθουν νέες δεξιότητες και γνώσεις. Να μάθουν πώς να χωρίζουν το μάθημα και τον προσωπικό χρόνο τους για να μεγιστοποιήσουν την ικανότητά τους να κατανοούν νέες πληροφορίες, καθώς και να κατανοήσουν τα προβλήματα που συμβαίνουν όταν δεν ισορροπούν το χρόνο τους αποτελεσματικά. Με τη βασιζόμενη στην προσωπική τους εμπειρία μάθησης συμπληρώνοντας το τεστ έμαθαν να αναγνωρίζουν το δικό τους στυλ μάθησης.  Να χρησιμοποιούν τις γνώσεις σχετικά με το ατομικό στυλ μάθησής τους, για να οργανώσουν την εκπαίδευσή τους. Να επιλέγουν μαθησιακές μεθόδους και εργαλεία, που ταιριάζουν με τις προσωπικές προτιμήσεις στη μάθηση.

Κατά τη διάρκεια του εργαστηρίου είχαμε την ευκαιρία να έρθουμε σε επαφή και να χρησιμοποιήσουμε τις παρακάτω βασικές αρχές της νευροανδραγωγικής. Πρώτα απ’ όλα την πλαστικότητα του εγκεφάλου, ο οποίος έχει εξαιρετικά ισχυρή και καλά ανεπτυγμένη ικανότητα αλλαγής και προσαρμογής. Αλλάζει διαρκώς ως αποτέλεσμα της μάθησης, με συνέπεια τη δημιουργία και ενίσχυση ορισμένων νευρωνικών συνδέσεων και την αποδυνάμωση ή την εξάλειψη άλλων. Επίσης, προσπαθήσαμε να καταρρίψουμε τους κυριότερους νευρομύθους, οι οποίοι είναι αρκετά διαδεδομένοι. Όπως "τα εμπλουτισμένα περιβάλλοντα" ενισχύουν την ικανότητα του εγκεφάλου για μάθηση, χρησιμοποιούμε μόνο το 10% του εγκεφάλου μας, η ανάπτυξη του εγκεφάλου σταματά με το που τα παιδιά θα φτάσουν στην εφηβεία κλπ.

Τις αρχές αυτές προσπαθήσαμε να τις αξιοποιήσουμε-αναδείξουμε μέσα από τις δραστηριότητες του εργαστηρίου μας. Αναθέσαμε ομαδικές εργασίες (κοινωνικότητα του εγκεφάλου) και μέσα από ασκήσεις παρατήρησης του χώρου και χρήση κατάλληλου οπτικοακουστικού υλικού αναδείξαμε τις κιναισθητικές ιδιότητες του εγκεφάλου. Ακόμη χρησιμοποιήσαμε παιχνίδια γνωριμίας και μοιραστήκαμε όλοι οι συμμετέχοντες κεράσματα παρασκευασμένα από εμάς, προκειμένου να δημιουργηθεί ένα ζεστό κλίμα, που θα διευκόλυνε τη μαθησιακή διαδικασία και την αποτελεσματικότητα του εργαστηρίου.

Η χρήση της στρατηγικής της νευροαναδραγωγικής στην καθημερινή εργασία ενός εκπαιδευτή ενηλίκων συναντά αρκετές δυσκολίες. Οι σημαντικότερες και συνηθέστερες από αυτές είναι το διαφορετικό κοινωνικό και πολιτισμικό υπόβαθρο που έχουν οι εκπαιδευόμενοι, καθώς και το διαφορετικό μαθησιακό τους επίπεδο, τόσο από πλευράς γνώσεων, όσο και προσωπικών δεξιοτήτων και εμπειριών. Επιπλέον, κάτι που φάνηκε ως ένα βαθμό και στο δικό μας εργαστήριο, είναι η δυσκολία κατανόησης της ορολογίας της νευροανδραγωγικής. Μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι πρόκειται για ένα αρκετά καινούριο αντικείμενο. Η χρήση της στρατηγικής της νευροαναδραγωγικής στην καθημερινή εργασία ενός εκπαιδευτή ενηλίκων συναντά αρκετές δυσκολίες. Οι σημαντικότερες και συνηθέστερες από αυτές είναι το διαφορετικό κοινωνικό και πολιτισμικό υπόβαθρο που έχουν οι εκπαιδευόμενοι, καθώς και το διαφορετικό μαθησιακό τους επίπεδο, τόσο από πλευράς γνώσεων, όσο και προσωπικών δεξιοτήτων και εμπειριών. Επιπλέον, κάτι που φάνηκε ως ένα βαθμό και στο δικό μας εργαστήριο, είναι η δυσκολία κατανόησης της ορολογίας της νευροανδραγωγικής. Μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι πρόκειται για ένα αρκετά καινούριο αντικείμενο. Η αποτίμηση της επίδρασης της νευροανδραγωγικής στην ομάδα των ενήλικων εκπαιδευομένων μας είναι πολύ σημαντική για το πώς θα την εφαρμόσουμε στο μέλλον. Όπως έχουμε ήδη αναφέρει, η νευροανδραγωγική είναι ένα αρκετά ευέλικτο πλαίσιο γενικών αρχών. Κατά συνέπεια, η όποια διαδικασία αποτίμησης μπορεί να επιφέρει αρκετές και ουσιαστικές αλλαγές και βελτιώσεις στον τρόπο εφαρμογής της, χωρίς να διαστρεβλώνεται η φιλοσοφία της. Σημαντικό μέρος της αξιολόγησής μας στηρίχτηκε στις απόψεις των ίδιων των εκπαιδευομένων για το εργαστήριο στο οποίο πήραν μέρος και οι οποίες εκφράστηκαν στο έντυπο ερωτηματολόγιο αξιολόγησης. Μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι πρόκειται για ενήλικες με πολλές εμπειρίες, γεγονός που μας επιτρέπει να δώσουμε βαρύνουσα σημασία στις απαντήσεις τους και να τις εντάξουμε ουσιαστικά στη διαδικασία αξιολόγησης. Πιο συγκεκριμένα, οι εκπαιδευόμενοι δήλωσαν ότι το εργαστήριο τους άρεσε πάρα πολύ (13 άτομα αξιολόγησαν με 6 και 3 άτομα με 5), ενώ στην ερώτηση για το κατά πόσο το εκπαιδευτικό υλικό τους βοήθησε να αναγνωρίσουν το μαθησιακό τους στυλ, σχεδόν όλοι δήλωσαν τους δύο υψηλότερους βαθμούς της κλίμακας αξιολόγησης. Θετικές ήταν και οι απόψεις τους για τα κίνητρα που τους έδωσε το υλικό να συνεχίσουν τη μαθησιακή τους πορεία (οι απαντήσεις κυμάνθηκαν πάνω από το 4, με την πλειοψηφία στο 6), καθώς και για το πόσο διευκόλυνε την προσπάθειά τους για ανεξάρτητη μάθηση. Ενθαρρυντικό για εμάς ήταν το γεγονός, ότι το υλικό ήταν πολύ κατανοητό γι’ αυτούς. Βεβαίως και  παρουσιάστηκαν δυσκολίες κατανόησης, ωστόσο ξεπεράστηκαν σχετικά εύκολα με την παροχή διευκρινιστικών οδηγιών. Τέλος, τις δύο υψηλότερες βαθμολογίες απέσπασε και η ερώτηση σχετικά με το πόσο χρήσιμες τους φάνηκαν οι ασκήσεις.

Από την πλευρά των εκπαιδευτικών η ανατροφοδότηση που λάβαμε για το υλικό ήταν επίσης θετική. Πιο συγκεκριμένα υψηλές βαθμολογίες έλαβαν οι εξής παράμετροι του υλικού μας: ο καθορισμός κατευθύνσεων για αυτοαξιολόγηση, η επίδρασή του υλικού στην ανεξάρτητη μάθηση, η αποτελεσματικότητα και η καταλληλότητά του (συμβατότητα με ανάγκες και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά) για ενήλικες από μειονεκτούσες ομάδες. Επιχειρώντας μια γενίκευση των συμπερασμάτων μας για τη στρατηγική της νευροανδραγωγικής, θα λέγαμε ότι είναι ιδιαίτερα επωφελής για όλους τους εμπλεκόμενους στην εκπαίδευση ενηλίκων. Πρώτα απ’ όλα είναι επωφελής, γιατί οι νευροεπιστήμες μπορούν να υποστηρίξουν τις διδακτικές ενέργειες του εκπαιδευτή ενηλίκων και συγκεκριμένα μπορούν να τον βοηθήσουν στο σχεδιασμό αποτελεσματικής μαθησιακής διαδικασίας, στην οργάνωση της μάθησης, στη χρήση αποτελεσματικών εκπαιδευτικών μεθόδων και εργαλείων, στη δημιουργία κινήτρων και στην κατανόηση πιθανών εκπαιδευτικών αποτυχιών. Προσφέρουν σημαντικά στοιχεία στον εκπαιδευτή   που αφορούν στην ανατομία, την ανάπτυξη, δομή και λειτουργία του εγκεφάλου, την ωρίμανση και τη γήρανση του ανθρώπινου εγκεφάλου, το ρόλο των περιβαλλοντικών ερεθισμάτων, τη γνώση σχετικά με την πορεία της επεξεργασίας πληροφοριών στον ανθρώπινο εγκέφαλο, το σύστημα ανταμοιβών-επιβράβευσης, το ρόλο και τη σημασία των εμπειριών και της προηγούμενης γνώσης. Κατά συνέπεια, η μάθηση που βασίζεται στη λειτουργία του εγκεφάλου, αναφέρεται σε μεθόδους διδασκαλίας, σχέδια μαθημάτων και σχολικά προγράμματα που βασίζονται στις πιο πρόσφατες επιστημονικές έρευνες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνει ο εγκέφαλος. Βασικές αρχές της είναι ότι ο κάθε εγκέφαλος είναι μοναδικά οργανωμένος, η μάθηση περιλαμβάνει πάντα συνειδητές και ασυνείδητες διαδικασίες, ο εγκέφαλος είναι κοινωνικός δηλ. αναπτύσσεται καλύτερα σε συνεργασία με άλλους,  ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται το όλο και τα μέρη ταυτόχρονα κλπ.

Επιπλέον, με τη βοήθεια των νευροεπιστημών ξεδιαλύνονται κάποιοι νευρομύθοι δηλ. κάποιες παρανοήσεις που προκύπτουν από λανθασμένη ανάγνωση ή λανθασμένη αναφορά σε δεδομένα από την έρευνα του εγκεφάλου και την εφαρμογή τους στην εκπαίδευση και τη μάθηση. Τέτοιες παρανοήσεις επηρεάζουν τις εκπαιδευτικές μεθόδους και πρακτικές των εκπαιδευτικών. Αποκτώντας κάποιος περισσότερες γνώσεις σχετικά με τις νευροεπιστήμες μειώνεται η υιοθέτηση λανθασμένων πεποιθήσεων.

Βιβλιογραφία

  1. Bibble, C. (2015). Whole Brain Teaching. 122 Amazing Games
  2. Clark, S. (2010). Jerome Bruner: Teaching, Learning and the Spiral Curriculum.
  3. Doidge N. (2007), The Brain That Changes itself: Stories of Personal Triumph from the Frontiers of Brain Science, Viking Books.
  4. Eagleman D.(2015), The Brain: The Story of You, Pantheon
  5. Fahraeus, A. W. E. (2013). Learner-Centered Teaching: Five Key Changes to Practice.  Journal of the Scholarship of Teaching and Learning, 13 (4).
  6. Kalantzis Mary-Bill Cope, Νέα Μάθηση-Βασικές αρχές για την επιστήμη της εκπαίδευσης, Εισαγωγή-Επιμέλεια Ευγενία Αρβανίτη, Εκδόσεις Κριτική 2013
  7. Kandel E. (5th edition, 2012), Principles of Neural Science, McGraw-Hill Medical.
  8. Kolb, D. (1984), Experiential Learning, Practice Hall, Englewood Cliffs, New Jersey.
  9. Knowles M.  (1998)  The Adult Learner, Houston-Texas, Gulf.
  10. Κnowles, M. (1970).The modern practice of Adult Education: Andragogy versus Medina, J. (2014). Brain Rules. 12 Principles for Surviving and Thriving at Work, Home and School. Pear Press.
  11. Phillips, H. (2010). Multiple Intelligences: Theory and Application. Perspectives in Learning: A Journal of the College of Education & Health Professions, 11(1).
  12. Sikorski W(2015). Neuroedukacja. Jak wykorzystać potencjał mózgu w procesie uczenia się, Literatura Inspiruje, Warszawa
  13. Spitzer M. (2011),  Jak uczy się mózg, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Wiederman, M. (2015). Active Learning & Learner-Centered Instruction. Pedagogy.New York: Association Press
  14. Κόκκος Α.(2005) Εκπαιδευτικές Μέθοδοι, ΕΑΠ, Πάτρα.
  15. Κόκκος Α. (2005α) Εκπαίδευση Ενηλίκων: Ανιχνεύοντας το πεδίο, Αθήνα: Μεταίχμιο.
  16. Κόκκος Α. (2005β) «Η εναρκτήρια συνάντηση» στο Κόκκος Α. (επιμ.) Πρόγραμμα Εκπαίδευσης Εκπαιδευτών: Εκπαιδευτικό Υλικό για τους Εκπαιδευτές – Θεωρίες Κατάρτισης, Τόμος Ι. Αθήνα: ΕΚΕΠΙΣ
  17. Χάλιου Ε, Παπαδάτου-Παστού Μ,  Βλάχος Φ., ( 2015),  Νευρομύθοι και παράγοντες πρόβλεψής τους

Διαδικτυογραφία

  1. «Νευροανδραγωγική» Ευρωπαϊκό πρόγραμμα NEUROANDGAGOGY AGAINST EXCLUSION συντονίζεται από την Społeczna Akademia Nauk από την Πολωνία σε συνεργασία με οργανισμούς από την Αυστρία, την Τσεχία, την Ελλάδα, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ουγγαρία - διαθέσιμο on line στην ηλεκτρονική διεύθυνση: http://www.neuroandragogy.eu
    1. Η νευροανδραγωγική στην Εκπαίδευση Ενηλίκων για Ομάδες που απειλούνται με Αποκλεισμό διαθέσιμο on line στην ηλεκτρονική διεύθυνση - http://sde-kalam.mes.sch.gr/neuroandragogy/IO1_GR-1.pdf
    2. Η νευροανδραγωγική στην Εκπαίδευση Ενηλίκων για Ομάδες που απειλούνται με Αποκλεισμό – Υλικά για τους εκπαιδευτικούς που εργάζονται με ενήλικες εκπαιδευόμενους- διαθέσιμο on line στην ηλεκτρονική διεύθυνση -http://sde-kalam.mes.sch.gr/neuroandragogy/IO2_GR-1.pdf
    3. Ηλεκτρονική πλατφόρμα εξ’ αποστάσεως ασύγχρονης μάθησης για τους έλληνες εκπαιδευόμενους- διαθέσιμο on line στην ηλεκτρονική διεύθυνση -https://platform.neuroandragogy.eu/?lang=el
    4. Συνεργατικές βιωματικές ασκήσεις του προγράμματος- διαθέσιμο on line στην ηλεκτρονική διεύθυνση -http://sde-kalam.mes.sch.gr/neuroandragogy/IO1_toolkit_gr.pdf
    5. Συνεργατικές βιωματικές ασκήσεις του προγράμματος- διαθέσιμο on line στην ηλεκτρονική διεύθυνση - http://www.neuroandragogy.eu/wp-content/uploads/2019/07/IO2_toolkit_gr.pdf
  2. ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜEΣ | Neuroscience Core Concepts - διαθέσιμο on line στην ηλεκτρονική διεύθυνση: https://www.hsfn.gr/wp-content/uploads/2018/01/neurobook_greek.pdf
  3. ‘Θεμελιώδεις Έννοιες Νευροεπιστημών’ Neuroscience: The Science of the Brian- διαθέσιμο on line στην ηλεκτρονική διεύθυνση:  https://www.hsfn.gr/wp-content/uploads/2018/01/themeliodeis_ennoies_neuroepistimon_dalla_09.pdf
  4. A Neurological Approach to Adult Education and Learning - διαθέσιμο on line στην ηλεκτρονική διεύθυνση:
    http://www.umsl.edu/~henschkej/articles/added_05_07/Ch_28_Neuroandragogy.pdf
  5. Οι Νευροεπιστήμες οδηγός για τη νέα θεμελίωση της εκπαίδευσης. / Neuroscience is a guide to the new foundation of education - διαθέσιμο on line στην ηλεκτρονική διεύθυνση: https://www.lectores.gr/2014/04/%CE%BF%CE%B9-%CE%BD%CE%B5%CF%85%CF%81%CE%BF%CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%AE%CE%BC%CE%B5%CF%82-%CE%BF%CE%B4%CE%B7%CE%B3%CF%8C%CF%82-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7-%CE%BD%CE%AD%CE%B1-%CE%B8%CE%B5/
  6. Η συνεισφορά των νευροεπιστημών στο πεδίο της Ειδικής Αγωγής / The contribution of neurosciences in the field of Special Needs Education - διαθέσιμο on line στην ηλεκτρονική διεύθυνση:
    https://eproceedings.epublishing.ekt.gr/index.php/edusc/article/viewFile/424/387
  7. Οι «νευρομύθοι» στην εκπαίδευση / “Neuromyths” in education - διαθέσιμο on line στην ηλεκτρονική διεύθυνση:
    http://www.kathimerini.gr/790277/article/epikairothta/episthmh/oi-neyromy8oi-sthn-ekpaideysh
  8. ‘Θεμελιώδεις Έννοιες Νευροεπιστημών’ / Neuroscience: The Science of the Brian - διαθέσιμο on line στην ηλεκτρονική διεύθυνση:
    https://www.hsfn.gr/wp-content/uploads/2018/01/themeliodeis_ennoies_neuroepistimon_dalla_09.pdf
  9. Ελληνική Εταιρεία Νευροεπιστημών: στηρίζοντας την έρευνα και την ενημέρωση για τις Νευροεπιστήμες! / Fundamental concepts of neurosciences - διαθέσιμο on line στην ηλεκτρονική διεύθυνση:
    http://www.avgi.gr/article/10965/8503277/ellenike-etaireia-neuroepistemon-sterizontas-ten-ereuna-kai-ten-enemerose-gia-tis-neuroepistemes-#
  10. Εγκέφαλος, εκπαίδευση – Σημαντικά ευρήματα των νευροεπιστημών / Brain, education – Important findings of neuroscience - διαθέσιμο on line στην ηλεκτρονική διεύθυνση:
    https://braining.gr/blog/εγκέφαλος-εκπαίδευση-σημαντικά-ευρήματα-των-νευροεπιστημών.html
  11. Νευροεπιστήμες και εκπαίδευση: Όλα είναι στο μυαλό / Neurosciences and education: Everything is in the mind - διαθέσιμο on line στην ηλεκτρονική διεύθυνση:
    https://www.youtube.com/watch?v=OuJHPCvtYYo
  12. Εκπαιδευτική νευροεπιστήμη μια βιβλιογραφική επισκόπηση (Μεταπτυχιακή εργασία) / Educational Neuroscience a bibliographic review - διαθέσιμο on line στην ηλεκτρονική διεύθυνση:
    http://olympias.lib.uoi.gr/jspui/handle/123456789/1132

Γάλλου Γεωργία, Διευθύντρια ΣΔΕ Καλαμάτας

Λιανού Ελένη, Υποδιευθύντρια ΣΔΕ Καλαμάτας

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn