Blog
Blog

Ένταξη στην εκπαίδευση ενηλίκων - πού είναι η ενόχληση;

Ο Peter Brandt ρωτά, όσον αφορά το ζήτημα της ένταξης στην εκπαίδευση ενηλίκων, πού βρίσκεται

Το ιστολόγιο μεταφράστηκε από την ΕΥΥ EPALE Κύπρου από το αγγλικό κείμενο. Το πρωτότυπο κείμενο είναι το γερμανικό.

 

Ο Peter Brandt ρωτά, όσον αφορά το ζήτημα της ένταξης στην εκπαίδευση ενηλίκων, πού βρίσκεται το πάθος - θα ήθελα να προσθέσω μια άλλη ερώτηση: Πού είναι η ενόχληση;

Η οπτική συνοδεία της συζήτησης για τη ένταξη είναι τα ευχάριστα διαγράμματα που δείχνουν κύκλους ένταξης: Τα πολύχρωμα σημεία δεν αποκλείονται πλέον ούτε διαχωρίζονται, αλλά μάλλον με συνεπή ανάμειξή τους, απεικονίζεται η ιδέα μιας κοινωνίας χωρίς αποκλεισμούς.

Mέχρι εδώ, έχει καλώς. Ωστόσο, αυτή η πολύχρωμη αναδιανομή ενέχει τον κίνδυνο να μετατοπιστεί σε ένα είδος κιτς ένταξης και να απομακρυνθεί από περιοχές έντασης που έχουν αναφερθεί δικαιολογημένα στη δημόσια κριτική για την ένταξη: Είναι πάντα η ένταξη συνώνυμη του καλού, του καλύτερου; Ποιος καθορίζει πραγματικά ποιοι εκπαιδευόμενοι ταξινομούνται ότι έχουν ανάγκη ένταξης και είναι ικανοί να συμπεριληφθούν, ποιος είναι ειδικός για την ένταξη; Τελικά, ποιος επωφελείται από την τοποθέτηση της ένταξης στη δημόσια ατζέντα; Και: Ποιος είναι ο στόχος της συζήτησης σχετικά με την ένταξη - μια κοινωνική συναίνεση;

"Καταλληλότητα του πλουραλισμού" - ως αποτέλεσμα διαφωνίας, όχι συναίνεσης!

Τα έργα του πολιτικού επιστήμονα Jacques Rancière (2002) διαφωνούν με τη λαϊκή αντίληψη ότι η δημοκρατία αποτελείται από μια μόνιμη κατάσταση αρμονίας, μια συναίνεση για την κοινωνική τάξη. Αντίθετα, σύμφωνα με τον Rancière, η δημοκρατία σχηματίζεται τη στιγμή της φλεγόμενης ακατανόησης, της διαφωνίας με αυτήν την κοινωνική τάξη και της κατανομής των κοινωνικών τόπων, των κρίσεων, της αναγνώρισης και του ανήκειν. Έτσι: Η δημοκρατία ως αμφισβήτηση της λογικής της κοινωνικής κατανομής - για λογαριασμό της ισότητας. Ο Roland Reichenbach (2000) θέτει την εκπαιδευτική προτεραιότητα μιας τέτοιας διαφωνίας σε αντίθεση με τη συναίνεση με απλά λόγια: "Υπάρχουν πράγματα για τα οποία οι άνθρωποι μπορούν να συμφωνήσουν και σημαντικά πράγματα".

Σύμφωνα με τον Reichenbach, είναι η διαφωνία που καταρχάς επιτρέπει όλο το φάσμα των προοπτικών για ένα αντικείμενο και για την διαφορετικότητα των εμπειριών. Ποια είναι η εκπαιδευτική σημασία της διαφωνίας; Εξυπηρετεί την «καταλληλότητα του πλουραλισμού» των ανθρώπων: «Το να (εξακολουθείς) να αντιλαμβάνεσαι τα πράγματα ως σημαντικά, είναι επομένως ένα εκπαιδευτικό ερώτημα · το να τα διευθετήσεις με έναν τρόπο που είναι σημαντικό, είναι ένα παιδαγωγικό ζήτημα · και το να υπακούς σε αυτά, είναι ένα ηθικό ερώτημα. Οι ομιλίες μας επιτρέπουν να είμαστε πεπεισμένοι για τη σοβαρότητα και να εντυπωσιαζόμαστε από τις απόψεις των άλλων με τους οποίους διαφωνούμε. Αυτό υποδεικνύει ότι η προϋπόθεση για αμοιβαίο σεβασμό δεν χρειάζεται απαραίτητα να βρίσκεται στο τι έχει κοινό κανείς, αλλά και στη διαφορά" (Reichenbach, 2000, σελ. 805f · έμφαση στο πρωτότυπο). Τι σημαίνει αυτό σε σχέση με την ένταξη και την εκπαίδευση ενηλίκων;

Γιατί διαφωνία; Οι ενοχλήσει οδηγούν το δρόμο προς τη διαπραγμάτευση

Η ομοφωνία σχετικά με το ζήτημα της ένταξης στην εκπαίδευση ενηλίκων είναι σχετικά εύκολο να διακριθεί στην πράξη και στον ακαδημαϊκό χώρο: Πράγματι, κατά την κύρωση της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (Ηνωμένα Έθνη 2006) στη Γερμανία το 2009, η εκπαίδευση ενηλίκων πρέπει να δημιουργηθεί με τρόπο χωρίς αποκλεισμούς, τόσο στην πράξη όσο και στον ακαδημαϊκό χώρο. Πράγματι, μια κοινωνία χωρίς αποκλεισμούς είναι πιο δίκαιη από αυτήν που είναι αποκλειστική. Πράγματι, ένα συμπεριληπτικό σύστημα διδασκαλίας και μάθησης δεν μπορεί να υλοποιηθεί χωρίς τη συμμετοχή όλων των παραγόντων στον χώρο της διά βίου μάθησης - πολιτικών φορέων λήψης αποφάσεων, εκπροσώπων, ενώσεων, επαγγελματιών, εκπαιδευτικών, εκπαιδευόμενων. Και ούτω καθεξής.

Ωστόσο, το καθοριστικό σημείο εντοπίστηκε από έναν επαγγελματία εκπαίδευσης ενηλίκων στις συνεντεύξεις μας (Schreiber-Barsch & Fawcett, στο στάδιο προετοιμασίας; Schreiber-Barsch 2017): για να μην μείνει η ένταξη στα "παρασκήνια", που σημαίνει ένα είδος χωριού Ποτέμκιν όπου η ένταξη είναι απλώς μια ετικέτα μάρκετινγκ στην επιφάνεια των παρόχων εκπαίδευσης, αλλά αντίθετα, για να γίνει μια πραγματική πρακτική στην εκπαίδευση ενηλίκων, τότε όλα τα εμπλεκόμενα μέρη πρέπει να είναι προετοιμασμένα να ξεπεράσουν τα όρια, να υπομείνουν τη διαφωνία και να δουν την κανονικότητα υπό ένα διαφορετικό πρίσμα. Η καταλληλότητα του πλουραλισμού ως ικανότητα, που να επιτρέπει και να αντέχει την ενόχληση και μάλιστα ως αφετηρία για κοινή συζήτηση και διαπραγμάτευση.

Τι πρέπει να τύχει διαπραγμάτευσης όσον αφορά την ένταξη στην εκπαίδευση ενηλίκων;

  • αν/ικανότητα (dis/ability): Τι σημαίνει αν/ικανότητα; Τι σημαίνει εμπόδιο; Τι σημαίνει φυσιολογικό; Είναι ειδικά η αλληλεπίδραση μεταξύ του να έχει κάποιος αναπηρία ως άτομο και του να είναι κοινωνικά ανάπηρος, δηλαδή η αλληλεπίδραση των κοινωνικών δομών και πρακτικών, των ατομικών στάσεων και των φυσικών αντιλήψεων, των κοινωνικό-πολιτιστικών προσδοκιών της κανονικότητας, που χαρακτηρίζουν την κατηγορία της αναπηρίας. Ως εκ τούτου, οι εκπρόσωποι των Μελετών Κριτικής Αναπηρίας αναφέρονται στο πολιτιστικό μοντέλο της αναπηρίας. Πρόκειται για την αναγνώριση της εξωτερικής και αυτοαντίληψης ως εμποδίου, ως αναπηρίας, ως φυσιολογικού. Ποιος είναι ο ανασταλτικός παράγοντας όσον αφορά την πρόσβαση στα προσφερόμενα μαθήματα: η σωματική αναπηρία όσων ενδιαφέρονται να μάθουν, η απουσία ανελκυστήρα, το αναπηρικό τροχοκάθισμα από μόνο του ή η διοικητική επιλογή της αίθουσας στο χώρο του μαθήματος; Πού βρίσκεται το εμπόδιο - στο μυαλό των εκπαιδευτών ενηλίκων, στις συνθήκες της αίθουσας, με την έννοια του δικαιώματος των ενηλίκων που ενδιαφέρονται να μάθουν, ότι όποιος θέλει να μάθει θα πρέπει να το κάνει;
  • Συμπερίληψη ως προστιθέμενη αξία: Πρόκειται για ευαισθητοποίηση καθώς και απευαισθητοποίηση! Είναι επιτακτική η ανάγκη ευαισθητοποίησης από την άποψη της ανικανότητας, του σχεδιασμού εκπαιδευτικών εγκαταστάσεων, αιθουσών σεμιναρίων και καταστάσεων διδασκαλίας/μάθησης που να υποστηρίζουν τη μάθηση για ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Η ανάγκη για μια εστιασμένη άποψη της ένταξης με την έννοια της ανικανότητας/ικανότητας παραμένει. Ωστόσο, είναι ουσιαστικά αδύνατο να προβλεφθεί ολόκληρο το φάσμα πιθανών αναπηριών και εμποδίων και, ως φορέας εκπαίδευσης, να το λάβουμε υπόψη 100 %. Η ευελιξία στο μυαλό όλων των εμπλεκόμενων μερών και η βούληση για δοκιμή  της ένταξης ξανά και ξανά, είναι αυτό που οδηγεί στη συνολική διδασκαλία και μάθηση. Αυτός ο τύπος φιλικής προς τη μάθηση ρύθμισης αποτελεί προστιθέμενη αξία για πολλούς που ενδιαφέρονται για μάθηση: Προσφορές για άτομα "που προτιμούν να μαθαίνουν αργά" (όπως στα προγράμματα που παρέχονται από το VHS Osterholz-Scharmbeck ή το VHS Berlin), με μικρές ομάδες μάθησης, ομαδική διδασκαλία, ένα διδακτικό εύρος παροχής πρόσβασης σε όσους ενδιαφέρονται να μάθουν η μητρική τους γλώσσα των οποίων δεν είναι τα γερμανικά, σε ηλικιωμένους κ.λπ. Ήρθε η ώρα να συνηθίσετε να συναντάτε τη διαφορετικότητα των ανθρώπων σε χώρους μάθησης!
  • Διεύρυνση των ορίων - αναγνώριση ορίων: Η ένταξη σημαίνει συστηματικό άνοιγμα ευκαιριών και τη δυνατότητα να ριζώσουν στην καρδιά της κοινωνίας, αντί να θεσπίσουν ένα νέο και πλέον περιεκτικό καθεστώς άκαμπτων εκπαιδευτικών δομών. Όλοι μπορούν, αλλά δεν υποχρεώνονται. Οι περιεκτικές ρυθμίσεις διδασκαλίας/εκμάθησης είναι εξίσου απαραίτητες με τις αποκλειστικές, όπως για παράδειγμα με ομάδες αυτοβοήθειας ως αποκλειστικές για τους ενδιαφερόμενους, με βασικές εκπαιδευτικές εγκαταστάσεις ως αποκλειστικές για την απόκτηση βασικών ικανοτήτων ή με ορισμένα μαθήματα ξένων γλωσσών ως αποκλειστικά για τους ενδιαφερόμενους στην εκμάθηση σε επίπεδο γλώσσας C1 και πρέπει να σχεδιαστούν με τρόπο διδακτικά κατάλληλο και επαγγελματικό για την εκπαίδευση ενηλίκων.

Μέσα σε αυτό, ωστόσο, τα όρια πρέπει να διευρυνθούν με την αμφισβήτηση ρουτινών και την επίγνωση των αυτοματισμών:

 

 

inclusion, adult education, people with disabilities, lifelong learning.

© Phil Hubbe, aus: „Das Leben des Rainer – Behinderte Cartoons 3“ (2009)

 

Αυτό περιλαμβάνει επίσης την επίγνωση των δικών σας ορίων ως προς το πόση ενόχληση ή στιγματισμό μπορούμε να αντέξουμε, ως συμμετέχοντες, ως εκπαιδευτικοί, ως προσωπικό οργάνωσης και προγραμματισμού στην εκπαίδευση ενηλίκων. Η ιδέα του Rancière για τη δημοκρατία ως διαφωνία δεν θεωρεί τη δημοκρατία ως αυθαιρεσία ή αναρχία. Αντίθετα, περιλαμβάνει τη διαπραγμάτευση μιας νέας τάξης εντός δημοκρατικών δομών και κανόνων. Αυτό υποδεικνύεται από την τροποποιημένη γραμμή οριοθέτησης του τέταρτου κύκλου στο διάγραμμα των κύκλων συμπερίληψης που αναφέρθηκαν στην αρχή (βλ. Παραπάνω). Μια διαφωνία που πλαισιώνεται με τέτοιο κανονιστικό τρόπο δημιουργεί διαφάνεια για έναν διάλογο επί ίσοις όροις και για μια συλλογική διαπραγμάτευση των οριοθετήσεων.

Ούτε πανικός ούτε εκθειασμός της ένταξης

Η μετατροπή της εντολής της εκπαιδευτικής πολιτικής, ενός συστήματος χωρίς αποκλεισμούς δια βίου μάθησης, σε πραγματικότητα, δεν θα εκπληρωθεί ούτε με έναν εχθρικό πανικό ένταξης (που δεν θα λειτουργήσει ποτέ!) Ούτε με μια εκθειαστική υπερβολή (η ένταξη είναι πάντα το καλύτερο!). Εκτός από τη μεγάλη εικόνα, είναι σημαντικό να ρίξουμε περισσότερο φως στις λεπτομέρειες σχετικά με την εκπαιδευτική προοπτική: Ποιο περιβάλλον διδασκαλίας/μάθησης υποστηρίζει τη μάθηση ειδικά για αυτό το παιδί, για αυτούς τους ενήλικες; Πώς είναι δυνατόν να καταστεί η συγκεκριμένη προσφορά μαθημάτων προσβάσιμη ειδικά για αυτούς τους ανθρώπους που ενδιαφέρονται να μάθουν; Τι ακριβώς μπορεί να μεταφερθεί στο δικό σας εργασιακό πλαίσιο από τις εμπειρίες άλλων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων; Τι μπορεί να μάθει η έρευνα εκπαίδευσης ενηλίκων και η ειδική αγωγή/Σπουδές κρίσιμης αναπηρίας η μία από την άλλη και ποια τεχνογνωσία μπορεί να συνεισφέρει κάθε κλάδος; Οι ανησυχίες αλλά και οι απαιτήσεις των εκπαιδευτικών, των συμμετεχόντων, όσων ενδιαφέρονται για τη μάθηση καθώς και των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη.

Η εστίαση στην ένταξη μόνο με την έννοια της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία φέρνει μαζί της τον κίνδυνο να εξαρτηθεί υπερβολικά από το γενικό πολιτικό κλίμα της εκπαιδευτικής πολιτικής, όπου, εφόσον υπάρχει η προοπτική των επιχορηγήσεων και οι επιχορηγήσεις χορηγούνται, η ένταξη έχει πολλούς νέους φίλους και υποστηρικτές. Τι συμβαίνει, όμως, όταν υπάρχει μια ξαφνική αλλαγή στο πολιτικό κλίμα, εάν άλλες «ειδικές» ομάδες -στόχοι έχουν (δικαιολογημένες) αξιώσεις για πόρους και ευαισθητοποίηση; Οι εκπαιδευτικές μας προσπάθειες θα πρέπει να δίνουν λιγότερη έμφαση στις ιεραρχίες ανάγκης και περισσότερη στον εξοπλισμό όλων με δεξιότητες και επιβολή σε αυτούς ότι όποιος θέλει, θα πρέπει να μπορεί να μάθει ως μέρος ενός συμπεριληπτικού συστήματος δια βίου μάθησης.

 

 

Rancière, J. (2002). Das Unvernehmen. Frankfurt a.M.: Suhrkamp. [Rancière, J. (1999). Disagreement: Politics and Philosophy. Minneapolis: University of Minnesota Press.]

Reichenbach, R. (2000). “Es gibt Dinge, über die man sich einigen kann, und wichtige Dinge.”. Zur pädagogischen Bedeutung des Dissenses. Zeitschrift für Pädagogik, 6, 795-807.

Schreiber-Barsch, S. (2017). Space is more than place: The urban context as contested terrain of inclusive learning settings for adults and arena of political subjectivation. In: H. Sacré & S. de Visscher (Eds.), Learning the city. Cultural approaches to civic learning in urban spaces (pp. 67-81). SpringerBriefs in Education. Cham: Springer. http://www.springer.com/la/book/9783319462295

United Nations (2006). Convention on the Rights of Persons with Disabilities. https://www.un.org/development/desa/disabilities/convention-on-the-rights-of-persons-with-disabilities.html

 

Silke Schreiber-Barsch ist seit 2013 Jun.-Professorin für Erwachsenenbildung an der Universität Hamburg, Arbeitsbereich Lebenslanges Lernen. Zu ihren Forschungsschwerpunkten gehören Teilhabe, Partizipation und Inklusion/Exklusion im System des Lebenslangen Lernens und im besonderen Fokus auf Erwachsenenbildung und Menschen mit Behinderungen; internationale und vergleichende Erwachsenenbildungsforschung; sowie Politische Bildung und Global Citizenship Education.

silke.schreiber-barsch@uni-hamburg.de

https://www.ew.uni-hamburg.de/ueber-die-fakultaet/personen/schreiber-barsch.html

 

Login (5)

θέλετε να αλλάξετε γλώσσα?

Το παρόν έγγραφο είναι διαθέσιμο και σε άλλες γλώσσες. Παρακαλώ διαλέξετε γλώσσα πιο κάτω.
Switch Language

Want to write a blog post ?

Don't hesitate to do so! Click the link below and start posting a new article!

Τελευταίες συζητήσεις

Έρευνα_αξιολόγηση δομής μαθημάτων για εκπαιδευτές ενηλίκων

Ερωτηματολόγιο αξιολόγησης για τη δομή μαθημάτων που θα αναπτυχθούν για εκπαιδευτές ενηλίκων.

Περισσότερα

Συζήτηση EPALE: Οι ψηφιακές δεξιότητες ως τρόπος πρόσβασης σε μαθησιακές ευκαιρίες

Η EPALE διοργανώνει μια διαδικτυακή συζήτηση στο πλαίσιο της Θεματικής εστίασης Απριλίου-Ιουνίου για τις Ψηφιακές Δεξιότητες.

Περισσότερα