chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE

E-Plattform für Erwachsenenbildung in Europa

 
 

Blog

Edukacja dorosłych na rzecz ekorozwoju w PAN OB. CZRB w Powsinie - część 2

13/11/2019
von Adam Kapler
Sprache: PL

Edukacja dorosłych na rzecz ekorozwoju w PAN OB. CZRB w Powsinie - część 2

         

Edukacja dorosłych na rzecz ekorozwoju w PAN OB. CZRB w Powsinie  - część 1

    

2d. Wycieczki dla grup zorganizowanych

Odbywają się niemalże przez cały rok, we wszystkie dni tygodnia, po wcześniejszym uzgodnieniu terminu. Dostarczają wiele satysfakcji pracownikom PAN OB. CZRB.

Szczególnym wyzwaniem są wycieczki dla profesjonalistów i miłośników ogrodnictwa czy ochrony przyrody. Odbiorcy ci dysponując już wcześniej rozległą, choć nie zawsze aktualną, a niekiedy skażoną przesądami wiedzą, zachowują się bardzo grzecznie i zadają wiele pytań. Wycieczki dla młodych dorosłych bywają trudniejsze z uwagi na naturalne w tym wieku, aroganckie i nieprzemyślane zachowania związane z wciąż trwającym dojrzewaniem płciowym oraz złym wychowaniem w domu rodzinnym/szkole/zakładzie poprawczym, nasilane po zażyciu enteogenów, zwłaszcza dopalaczy.

Czas trwania wycieczki dostosowuje się każdorazowo do wieku, zawodu, zamiłowań oraz ilorazu inteligencji/stopnia upośledzenia uczestników. Zwiedzanie trwa ok. 1,5-2 godzin zegarowych. W przypadku bardzo złej pogody i/lub zaawansowanego wieku zwiedzanie ogranicza się do Oranżerii, powierzchni wystawienniczych w CEPE i Fangorówce, Banku Genów oraz kolekcji polowych blisko kawiarni i ogródka piwnego.

Przewodnikami są zarówno edukatorzy zatrudnieni na stałe w CEPE, jak i edukatorzy z zewnątrz, którzy zaliczyli odpowiednie kursy na przewodnika po PAN OB. CZRB, niekiedy także pracownicy lub stali zleceniobiorcy z innych działów PAN OB. CZRB.

        

2e. Samokształcenie turystów indywidualnych oraz grup bez przewodnika z ramienia PAN OB. CZRB

Odbywa się przede wszystkim dzięki pilnej lekturze niezliczonych, starych i nowych tablic edukacyjnych oraz broszur i folderków zakupionych na kasach albo rozdanych podczas powsińskich świąt. Dane z broszur konfrontowane są w terenie z naocznymi obserwacjami żywych osobników.

Chlubą PAN OB. CZRB są dwie ścieżki edukacyjne: „Od katalpy do ambrowca po liściach tulipanowca – rośliny północnoamerykańskie” oraz „Polskie gatunki drzew i krzewów”, służące Zwiedzającym do samodzielnej nauki biologii, ekologii i uprawy wybranych gatunków, przede wszystkim drzewiastych, na terenie Ogrodu.

Pierwsza ścieżka była dowodem uznania dla Powsina ze strony Amerykańskiego Programu Wsparcia Żywnościowego i Programu Pomocy Technicznej i Rozwoju dla Polski Po Transformacji Ustrojowej 1989 r. Otworzyli ją uroczyście 6.09.2011 r.: JE Ambasador Stanów Zjednoczonych Ameryki Lee Feinsteina, JE Judith Philips wysłanniczka Departamentu Rolnictwa oraz Prymas Polski Kardynał Józef Glemp. Ścieżka „Od katalpy…” prezentuje ponad 40 gatunków i kultywarów północnoamerykańskich drzew i krzewów, rzadziej bylin, zasługujących na szersze upowszechnienie w polskich ogrodach przydomowych i komercyjnych szkółkach. Przy każdym żywym okazie ustawiono etykietę. Na etykiecie zamieszczono skrótowe wiadomości o taksonie po polsku i angielsku wraz z barwnymi fotografiami lub rycinami. Autorami zdjęć są: były Dyrektor ds. Ogólnych W. Gawryś, kurator Arboretum Agnieszka Kościelak, były Kierownik CEPE Krzysztof Szkopek oraz wieloletnia pracownica KFP Anna Gasek. Oni także sporządzili gros opisów polskojęzycznych, które na angielski przekładał Adam Kapler. Na początku i na końcu szlaku ustawiono wielkie tablice z (ówczesnym) planem całego Ogrodu, gdzie wyraźnie zaznaczono gdzie biegnie ścieżka. Dla ułatwienia samodzielnych wędrówek po Ogrodzie Botanicznym zainstalowano na ścieżce piękne i tanie, drewniane kierunkowskazy ze schematycznym narysem liścia tulipanowca amerykańskiego jako herbu całego szlaku.

Drugi szlak edukacyjny „Polskie gatunki drzew i krzewów” przypomina „Od katalpy…”, lecz jest nowocześniejszy. Tu także Zwiedzający mają do czynienia z dwujęzycznymi tablicami, zdobnymi w barwne zdjęcia, ale pojawiają się również kody QR dające dostęp do dodatkowych wiadomości on-line. Ścieżka „Polskie gatunki…” sprzężona jest także z opisami oraz galerią zdjęć poszczególnych gatunków na oficjalnej stronie Ogrodu. Galeria ta prezentują daną roślinę tak w fazie kwitnienia jak i owocowania. Tematem szlaku są rodzime rośliny drzewiaste, przeżywające renesans popularności w architekturze krajobrazu i ziołolecznictwie z uwagi na rosnące obostrzenia w stosunku do obcych geograficznie roślin inwazyjnych (https://www.ogrod-powsin.pl/edukacja/sciezki-edukacyjne/drzewa-i-krzewy-polski ).   

 

/de/file/neonbrand-qo6mo9dsyg-unsplashjpgneonbrand-qo6_mo9dsyg-unsplash.jpg

    
Photo by NeONBRAND on Unsplash
  
      

2f. Coaching i doradztwo dla muzealników i artystów

PAN OB. CZRB to jedna z ważniejszych instytucji kultury dla Warszawy, Konstancina i okolic. Każdego roku prezentowanych jest tu około 25 wystaw malarskich i fotograficznych, organizowane są plenery malarskie, warsztaty fotograficzne, produkcji barwników naturalnych, ceramiczne, rzeźbiarskie oraz florystyczne, ponadto odbywają się koncerty pianistyczne w ramach Floraliów Muzycznych, śpiewy solistów i pokazy aut czy sztuk walki w ramach Miesiąca Japońskiego. Muzealnicy i artyści z całej Polski, jak również innych krajów (Japonii, USA, Niemiec) itd. doceniają potencjał wystawienniczy i konsultacyjny naszej placówki, toteż chętnie proszą nas o porady.

Tematyka politycznych i gospodarczych przeszkód na drodze do wdrażania ekorozwoju, utraty bioróżnorodności, antropogenicznych skażeń i zmian klimatu, ekspansji gatunków obcych geograficznie od kilku lat co raz mocniej inspiruje artystów, zatem konsultacji szybko przybywa. Różniczkują i doskonalą się formy poradnictwa i coachingu dla plastyków, muzyków, performerek i artystek kulinarnych.

Dzięki kompetentnym poradom powstały takie dzieła jak np.: „Ziemia” Martynki Wawrzyniak w Brooklyn Park (Nowy Jork, USA), „Green card” Gregora Różańskiego (CSW, Warszawa) czy „Floraphilia” Dagny Jakubowskiej w Kolonii.

          

2g. Aktywność w mediach społecznościowych.

Serwisy społecznościowe pozwalają na niemal darmową komunikację osób ponad granicami geograficznymi i politycznymi, zachęcając do globalnej współpracy w ramach kultury darów oraz altruizmu odwzajemnionego. Wiadomości i opinie są bardzo dobrym „towarem” w społeczności darów jako przekazywane bezkosztowo dobra o charakterze nierywalizacyjnym. Posiadanie własnego profilu w mediach społecznościowych jest szczególnie korzystne dla małych i średnich, niezbyt bogatych instytucji jak większość ogrodów botanicznych w Europie Środkowej.

PAN OB. CZRB długo pozostawał instytucją niemalże „wykluczoną cyfrowo” z uwagi na archaiczną, oficjalną stronę www. oraz brak zaangażowania w media społecznościowe. Na szczęście pod rządami nowego kierownictwa, dzięki poświęceniu szeregowych pracowników angażujących się „po godzinach”, sytuacja radykalnie się poprawiła.

Od kilku lat Ogród mocno zaznacza swą obecność na Facebooku, Twitterze oraz Instagramie.

W 2018 roku odnotowano niemal 608 tysięcy wizyt na stronie służbowej www.ogrod-powsin.pl jak również prawie 14 milionów wywołań strony, tj. wczytanie dowolnego pliku ze strony www.ogrod-powsin.pl .

Założenie oficjalnego profilu placówki na FB spowodowało wyraźny wzrost liczby odwiedzających PAN OB. CZRB „w realu”. W końcu 2018 r. profil PAN OB. CZRB zdobył prawie 9400 polubień i ponad 9500 obserwujących. Utworzone ponad 80 wydarzeń, które dotarły do 1,2 mln odbiorców.

Kolejną formą aktywności cyfrowej było założenie służbowego blogu „Florofil” (przedtem „Florotematycznie”). Kontentu dostarczają pracownicy poszczególnych działów, a całość spajana jest i moderowana przez Dział Promocji Ogrodu. Wpisy na blogu dzielą się na kategorie, co pozwala trafiać do różnych grup odbiorców https://blog.ogrod-powsin.pl/

   

2h. Otwarte seminaria dla publiczności i pracowników.

Organizowane są przez Dyrektora ds. Naukowych w sezonie jesienno-zimowym. Służą integracji pracowników, praktykantów i sympatyków PAN OB. CZRB w momencie, gdy ustaje wiele prac polowych, co załodze grozi nudą oraz wypaleniem zawodowym. Obowiązkowo uczestniczą w nich pracownicy i stali zleceniobiorcy, a jednocześnie otwarte są dla szerokiej publiczności, zwłaszcza pracowników innych ogrodów botanicznych, uczelni, firm ogrodniczych, Lasów Państwowych, tudzież urzędów centralnych i samorządowych odpowiedzialnych za nadzór i finansowanie prac badawczo-rozwojowych i za ochronę przyrody. Najczęściej przewija się tu tematyka ochrony i oceny bioróżnorodności na trzech poziomach. Trafiają się również seminaria dedykowane innym zagadnieniom kluczowym dla ekorozwoju jak rola roślin w walce o zdrowie publiczne albo rośliny energetyczne.

    

2i. Coroczne imprezy tematyczne (Miesiąc Japoński, Dni Magnolii, Różaneczników i Azalii, Róż, Jabłoni, Festiwal Nauki, Piknik Naukowy Polskiego Radia)

PAN OB. CZRB jest gospodarzem szeregu dorocznych imprez, związanych z rytmem rozwojowym wybranych gatunków. Święta te odbywają się zazwyczaj w chwili maksimum kwitnienia (Miesiąc Japoński – wiśnie sakury, Dni Magnolie – magnolie przedwiośnia, Dni Różaneczników i Azalii – azalie gandawskie, a potem rododendrony katawbijskie, Kwiaty Jesieni – mniej znane wrzosowate i astrowate, późno kwitnące odmiany róż), rzadziej w środku owocowania danych roślin (Dni Jabłoni).

Imprezom tematycznym towarzyszą kiermasze, konkursy (np.: Dniom Jabłoni towarzyszy konkurs na najpyszniejszą szarlotkę) oraz szczegółowe zwiedzanie kolekcji z jej kuratorką w roli przewodnika. Zwiedzanie takie przypomina wycieczki z przewodnikiem w ramach warsztatów CEPE, ale adresatami szkolenia są odbiorcy dorośli.

Profil odbiorców jest bardzo różny: od fachowców zajmujących się tymi samymi grupami roślin w komercyjnych szkółkach oraz ogrodach botanicznych innych regionów Polski i krajów sąsiednich, przez amatorów zainteresowanych upiększeniem swego obejścia, po ludzi zupełnie przypadkowych, dotychczas obojętnych na uroki roślin, a szukających jedynie chwili wytchnienia od codziennych obowiązków w miłym otoczeniu i w przystępnej cenie.

Nieco inaczej wygląda edukacja dorosłych na Pikniku Naukowym PR, a potem Festiwalu Nauki. Odbiorcami wiedzy na tych imprezach są zarówno małe dzieci, jak i nastolatki oraz rodzice i dziadkowie małych dzieci. Każda grupa odbiorców zadaje inne pytanie, stosownie do swego wieku oraz indywidualnych zainteresowań ogrodniczych. Dorosłych interesują zwykle konkretne kwestie związane z pielęgnacją ich ulubionych roślin ozdobnych i jadalnych, doborem roślin na trudne siedliska czy roślinami trującymi dla dzieci i kociąt. Nie brak też pytań o różne aktualne, kontrowersyjne sprawy np.: inwazję barszczu Mantegazziego, legalizację upraw konopi indyjskich w Polsce, zakaz uprawy i obrotu handlowego gatunkami inwazyjnymi czy blokowanie obwodnicy Augustowa przez lipiennika Loesela oraz skalnicę torfowiskową.

    

2j. Organizacja kursów, szkoleń krajowych i międzynarodowych

Pracownicy PAN szkolą najróżniejsze grupy dorosłych odbiorców, prowadząc wykłady i ćwiczenia, często zdobywając i rozliczając również finansowanie ww. szkoleń. W samym tylko 2018 roku:

  • prof. dr hab. Anna Mikuła zaplanowała i współprowadziła szkolenie z zakresu krioprezerwacji roślin użytkowych (czosnek, malina) pt. „Techniki krioprezerwacji materiału roślinnego i ich wykorzystanie w tworzeniu banku tkanek”;
  • dr hab. Maja Boczkowska zaplanowała i współprowadziła szkolenie z zakresu pakietu R pt.: „Przykłady zastosowań pakietów środowiska R w naukowych analizach botanicznych”, PAN OB.-CZRB, 9 styczeń 2018, czas: 1h, liczba uczestników: 25 osób.
  • mgr Adam Kapler zorganizował szkolenie terenowe dla zielarzy z Habdzin i Konstancin-Jeziorna nt. trujących i leczniczych właściwości roślin przedwiośnia oraz rozpoznawania drzew i krzewów w stanie bezlistnym.
  • Adam Kapler prowadził w ramach pikniku charytatywnego „Konstancin gra dla Karoliny”, warsztaty dla mieszkańców Konstancina i Warszawy „Zielony Elementarz” miejsce: Park Zdrojowy w Konstancinie, tematy: rozpoznawanie pospolitych drzew, krzewów i roślin zielnych, zwłaszcza leczniczych i trujących; zastosowania medyczne i kulinarne ww. gatunków, czas: 10h, liczba uczestników: około 200 osób, głównie rodzice i dziadkowie z dziećmi.

      

Część 3. Podsumowanie

Rozwój nauk matematyczno-przyrodniczych wymusza na pracownikach PAN OB. stałe doskonalenie zawodowe, a nieustanne reformy edukacji szkolnej oznaczają konieczność ciągłego doskonalenia warsztatu dydaktyka i popularyzatora, tak przy szkoleniu dzieci jak i dorosłych, tak przy szkoleniu osób wybitnie zdolnych jak i przeciętnych oraz upośledzonych.

Wyniki naszych badań zmuszają nas do rewizji zastanych poglądów i rodzą nowe pytania, na które trzeba jak najszybciej i jak najdokładniej odpowiedzieć. Rozwiązanie tych zagadek wymaga od pracowników PAN OB. CZRB ciągłego samokształcenia, kształcenia wzajemnego oraz szkolenia następców. Czasem można sięgnąć po nowe urządzenia, nowe odczynniki i nowe paradygmaty, zwykle jednak musimy sprawniej korzystać, z tego co już (jeszcze?) mamy, nie cofając się przed „kanibalizacją sprzętu” oraz improwizacją, tak w terenie, jak i w laboratoriach molekularnych.

Doskonałym przykładem wpływu potrzeb praktycznych na kształcenie i samokształcenie dorosłych w naszym Ogrodzie, a potem vice versa: wpływu wyszkolenia na dobór metod i wybór kolejnych celów badawczych są nasze badania nad różnorodnością kozłka lekarskiego Valeriania officinalis. To szeroko stosowany lek uspokajający, do dziś pozyskiwany na masową skalę z dzikiej przyrody. Rosnące potrzeby przemysłu farmaceutycznego i kurczenie się terenów zielonych wymuszają udomowienie tego zioła. Wskazane byłoby wzięcie do uprawy tylko genotypów optymalnie dostosowanych do współczesnego, co raz bardziej zaburzonego klimatu Europy Wschodniej, o wysokiej zawartości substancji czynnych, a jednocześnie o  niskiej zawartości substancji szkodliwych dla pacjentów. Wcześniej nie prowadzono dokładniejszych badań ani nad rozmieszczeniem stanowisk kozłka w Polsce, pochodzeniem i wiekiem tychże stanowisk (naturalne? antropogeniczne?) ani nad jego zmiennością i różnorodnością genetyczną na stanowiskach naturalnych. Dopiero teraz, u nas w Powsinie przebadano genomy krajowych populacji waleriany bardzo nowoczesną i drogą metodą, używając tzw. sekwencjonowania następnej generacji (NGS). Równoczesne sekwencjonowanie milionów fragmentów kwasów nukleinowych dostarczyło nam olbrzymich ilości „surowych” danych, toteż do ich skutecznej interpretacji sięgnęliśmy po specjalistyczne oprogramowanie, jakie może działać tylko na nowoczesnym hardwarze o b. wysokich mocach obliczeniowych. Wybraliśmy najważniejsze z naszej perspektywy odcinki genomu i ograniczyliśmy dalsze badania tylko do nich. Dzięki sekwencjonowaniu zredukowanej reprezentacji genomu metodą DArTseq przeanalizowano wiele tysięcy krótkich fragmentów genomu kozłka lekarskiego, potencjalnie kodujących dobroczynne metabolity wtórne. Wyniki badań zaskoczyły zespół prof. Boczkowskiej, gdyż wg nich polskie populacje dzikiego kozłka lekarskiego odznaczają się zadziwiająco małą heterozygotycznością oraz zmiennością genetyczną, co jest tym bardziej nieoczekiwane, iż waleriana jest obcopylna i przedprątna! Wyraźną odrębnością i większą zmiennością genetyczną charakteryzowały się jedynie populacje z Bieszczad. Ten ostatni wynik pasuje lepiej do oczekiwań teoretycznych, gdyż populacje bieszczadzkie wielu innych gatunków roślin stanowią fragment innej (wschodniokarpackiej lub południowo-wschodniokarpackiej) puli genowej niż populacje z zachodnich Karpat i nizin Polski. Kolejnym niepokojącym wynikiem było stwierdzenie na terenie Mazowsza form zbiegłych z dawnych upraw. Zakup nowego sprzętu i opanowanie nowych technologii pozwoliły na zaplanowanie kolejnych badań na przyszłe lata. Dysponując „genetycznym odciskiem palca” w bazie danych możemy za kilka czy kilkanaście lat oszacować tempo erozji genetycznej dziko rosnących populacji krajowych. Dzięki nasionom zgromadzonym w przechowalni (w tym wypadku nie naszej powsińskiej, ale IHAR) będzie można w razie potrzeby odtworzyć populacje wymarłe lub nazbyt zubożałe genetycznie. Praktyczne doświadczenie intelektualne i manualne, zdobyte na kozłku, jego genomie i transkryptomie, pozwoli nam wykonać wysokoprzepustowe sekwencjonowanie obu „omów” dla mnóstwa historycznych odmian roślin uprawnych oraz gatunków ginących i prawem chronionych w Polsce. Znacząco poprawi to skuteczność ochrony tychże roślin, zarówno w warunkach naturalnych, jak i w bankach genów. Dostarczy też funduszy (na wynagrodzenia, serwis i zakupy sprzętu oraz materiałów zużywalnych), okazji do wychowania następców oraz wyników (do publikacji naukowych i prac dyplomowych).

    

Adam Kapler - Botanik z PAN Ogrodzie Botanicznym – Centrum Zachowania Różnorodności Roślin, skarbnik Oddziału Warszawskiego Polskiego Tow. Botanicznego, członek komisji rewizyjnej Centrum Ochrony Mokradeł. Od ponad 10 lat zabezpiecza zasoby genowe rodzimych gatunków ginących i rzadkich – ostatnio w ramach projektu POiŚ „FlorIntegral - zintegrowana ochrona in situ i ex situ rzadkich, zagrożonych i priorytetowych gatunków flory na terenie Polski. POIS.02.04.00-00-0006/17”, jak również oprowadza wycieczki, szkoli nowych pracowników, konsultuje projekty artystyczne, przygotowuje materiały promocyjne i współtworzy dwujęzyczne ścieżki edukacyjne dla PAN OB. CZRB.

   

Edukacja dorosłych na rzecz ekorozwoju w PAN OB. CZRB w Powsinie - część 1

   

          

Wykorzystane piśmiennictwo:

Monder M. 2013. Kolekcja narodowa odmian uprawnych róż. Seria „Piękno wokół nas”, Wyd. PAN OB. CZRB – Leksem, Warszawa.

PAN OB. CZRB [praca zbiorowa] 2019. Sprawozdanie z działalności w roku 2018. Warszawa-Powsin, Mikołów, 107 pp. [mscr]

Puchalski J., Rucińska A., Niemczyk M., Kapler A. 2016. Działalność Ogrodu Botanicznego – CZRB w Powsinie na rzecz zachowania różnorodności flory naturalnej Polski. Biuletyn Komitetu Ochrony Przyrody PAN 5-6/2014-2015: 207-225.

Rymkiewicz A. 2013. Kolekcja roślin klimatu ciepłego. Seria „Piękno wokół nas”, Wyd. PAN OB. CZRB – Leksem, Warszawa.

Wykorzystane strony www:

https://blog.ogrod-powsin.pl/ (link is external)

https://dibt.unimol.it/HEI-PLADI/home/index.html (link is external)

http://www.niepelnosprawni.pl/ledge/x/490483 (link is external)

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn