chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up home circle comment double-caret-left double-caret-right like like2 twitter epale-arrow-up text-bubble cloud stop caret-down caret-up caret-left caret-right file-text

EPALE - Internetplatform for voksenuddannelsesområdet i Europa

Blog

Czy nasi Przodkowie robili ewaluację?

02/07/2020
- Beata Ciężka
Sprog: PL

Sekcja „Archeo” dokonała pewnych odkryć, którymi chciała się podzielić. Oto kilka ciekawostek historycznych…
    

Prorozwojowi Starożytni Rzymianie

Sekcja „Archeo” nie ustaliła jednoznacznie, czy starożytni Rzymianie robili ewaluację, ale jeżeli tak, to na pewno rozumieli ją nieco inaczej niż my współcześnie – pojęcia, którymi się posługiwali nie budzą skojarzeń z oceną, ale z funkcjami rozwojowymi ewaluacji. Łacińskie słowo e-valesco oznacza stawać się silnym, potężnieć  (Kumaniecki K., Słownik łacińsko-polski, PWN, 1988),  zaś w innym tłumaczeniu evaeleo to móc, zdołać; natomiast e-valesco – wzmocnić się, nabrać siły, spotężnieć; móc, być zdolnym, zdołać, potrafić (Plezia M., Słownik łacińsko-polski, PWN, 1998). Zatem, jeżeli starożytni Rzymianie robili ewaluację – to przede wszystkim mogli doceniać jej cele wspomagające i wzmacniające.  
              

Photo by Hulki Okan Tabak on Unsplash
         

Protoplaści ewaluacji w Starym Testamencie

Henryk Mizerek w swojej książęce „Ewaluacja edukacyjna” zauważa, że pierwsze świadectwa wykorzystywania ewaluacji w praktyce życia codziennego znajdują się już w Starym Testamencie. Jest nim opis zamieszczony w pierwszym rozdziale Księgi Daniela i pokazuje zastosowanie podejścia „eksperymentalnego” w ewaluacji diety (Biblia Tysiąclecia. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, 1997, Dn 1,8-16). Opis ten brzmi następująco: 8 Daniel powziął postanowienie, by się nie kalać potrawami królewskimi ani winem, które [król] pijał. Poprosił więc nadzorcę służby dworskiej, by nie musiał się kalać. 9 Bóg zaś obdarzył Daniela przychylnością i miłosierdziem nadzorcy służby dworskiej. 10 Nadzorca służby dworskiej powiedział do Daniela: «Obawiam się, by mój pan, król, który przydzielił wam pożywienie i napoje, nie ujrzał, że wasze twarze są chudsze niż [twarze] młodzieńców w waszym wieku i byście nie narazili mojej głowy na niebezpieczeństwo u króla». 11 Daniel zaś powiedział do strażnika, którego ustanowił nadzorca służby dworskiej nad Danielem, Chananiaszem, Miszaelem i Azariaszem: 12 «Poddaj sługi twoje dziesięciodniowej próbie: niech nam dają jarzyny do jedzenia i wodę do picia. 13 Wtedy zobaczysz, jak my wyglądamy, a jak wyglądają młodzieńcy jedzący potrawy królewskie i postąpisz ze swoimi sługami według tego, co widziałeś». 14 Przystał na to żądanie i poddał ich dziesięciodniowej próbie. 15 A po upływie dziesięciu dni wygląd ich był lepszy i zdrowszy niż innych młodzieńców, którzy spożywali potrawy królewskie. 16 Strażnik zabierał więc ich potrawy i wino do picia, a podawał im jarzyny. Można powiedzieć, że jest to klasyczne podejście eksperymentalne z grupą kontrolną (o promowaniu zdrowego odżywiania się nie wspominając).
                 

Testowanie i pomiar - pierwsza generacja ewaluacji

Początki ewaluacji w rozumieniu współczesnym sięgają przełomu XIX i XX wieku i są związane z sektorem edukacji, a w szczególności z wprowadzeniem na szerszą skalę w Stanach Zjednoczonych pomiaru osiągnięć uczniów przy pomocy testów. W 1904 roku National Education Association w USA powołało komitet mający za zadanie zbadanie możliwości użycia testów w klasyfikowaniu dzieci i określaniu ich postępów. W 1912 roku w Nowym Jorku utworzono specjalne biuro badawcze, którego zadaniem było kontynuowanie badań systemu edukacji za pomocą „nowych technik pomiaru”. Zatem testowanie – szczególnie osiągnięć edukacyjnych – ma już grubo ponad stuletnią tradycję.

Przyznać trzeba, że to właśnie rozwój technik opartych na testach pomiaru zmiennych stał się jednym z głównych czynników rozwoju badań ewaluacyjnych – w początkach ewaluacji badania oparte na pomiarze były wręcz utożsamiane z ewaluacją.

                     
Efektywność – pierwsze kryterium ewaluacji

Dla rozwoju ewaluacji kolejnym czynnikiem stymulującym było upowszechnienie się użycia testów poza edukacją (np. w wojsku) i przemiany zachodzące w podejściu do zarządzania przemysłem i usługami. Założeniem było, że tak zwany „czynnik ludzki” jest elementem dominującym w pracy, zatem menedżer powinien tak zarządzać firmą, by praca jego personelu była możliwie najbardziej sprawna i efektywna. Jeszcze przed pierwszą wojną światową, a w szczególności w latach dwudziestych XX wieku, były prowadzone badania nad optymalnym wykorzystaniem czasu pracy, opracowaniem najbardziej efektywnych metod pracy oraz nad dyscypliną pracy. W 1911 roku Frederick Taylor opublikował The Principles of Scientific Management, gdzie zaprezentował założenia standaryzowanych badań stosowanych w przemyśle. Tu zatem można szukać korzeni ewaluacji efektywności i skuteczności pracy.

Źródła:

Ciężka B., Koncepcja metodologiczna ewaluacji… w kontekście czterech generacji ewaluacji … w: Jak być jeszcze lepszym? Ewaluacja w edukacji, red. Mazurkiewicz G. https://www.npseo.pl/data/documents/3/272/272.pdf

Guba E.G., Lincoln Y.S., Fourth Generation Evaluation, Sage, Newbury Park–London–New Delhi 1989

Mizerek H. Ewaluacja edukacyjna, Wyd. Impuls, Kraków 2017

Simons H., Polityczne implikacje teorii ewaluacyjnych, w: Ewaluacja w edukacji, red. L. Korporowicz, Oficyna Naukowa, Warszawa 1997

Beata Ciężka – ewaluatorka, autorka i realizatorka szkoleń z zakresu ewaluacji. Posiada bogate doświadczenie w realizacji projektów badawczych i ewaluacyjnych prowadzonych m.in. dla Komisji Europejskiej. Specjalizuje się w programach i projektach edukacyjnych. Współzałożycielka Polskiego Towarzystwa Ewaluacyjnego. Ambasadorka EPALE.
                  

Zobacz także:
        

Wydeptywanie nowych ścieżek ewaluacyjnych w trudnych czasach – cz. II – czyli bez ewaluacji ani rusz

Design Thinking i Service Design – ewaluacja wpisana w usługę

Strategie ewaluacji wspomagające jakość usług rozwojowych

Ewaluacja metodą Success Story/ Success Case

Ewaluacja ex-ante to nie tylko badanie oczekiwań uczestników szkolenia

Share on Facebook Share on Twitter Epale SoundCloud Share on LinkedIn Share on email
  • Rafał Żaks billede
    Ty jesteś niesamowita ;-) Potrafisz o ewaluacji napisać coś ciekawego w kontekście historycznym ;-)
    A fragment  Dn 1,8-16 zostanie ze mną na długo. Wszak to świetny opis prowadzenia eksperymentu (okej, bez grupy kontrolnej, ale zawsze coś).